Tương Lai
Lòng tự dặn lòng hãy biết nhìn và dám nhìn về phía trước
khi quỹ thời gian của mình không còn nhiều. Ấy thế mà trên dòng sông cuộc sống
tôi đang phải ngụp lặn đây, thì làn nước buốt giá hay ấm áp vừa chạm vào tâm hồn
mình trong buổi nhiễu nhương này nào có phân biệt được ranh giới giữa đâu là
cái đã kết thúc và đâu là cái đang bắt đầu? Đây cũng chẳng là chuyện mới mẻ gì.
Vì sự khác biệt giữa quá khứ, hiện tại và
tương lai chẳng qua chỉ là một ảo tưởng
dai dẳng đến ngoan cố mà cha đẻ của thuyết tương đối A. Einstein đã lưu ý từ
lâu rồi.
Chuyển từ năm cũ sang năm mới chỉ là một ước lệ. Thì chẳng
phải những ngày cuối năm 2016 đã dồn dập bao nhiêu biến động dữ giội, cứ ngỡ
như trên dòng sông cuộc sống, chúng ta đang ở vào nơi nước dồn vào miệng vực
trước khi ào xuống thác, chuyển dòng! Mà thật ra thì nước đã ào xuống rồi!
Chúng ta đang bị cuốn theo dòng thác, không liệu cách ứng phó thì chết chìm
trong dòng thác ấy chứ chả đùa!
Chỉ mới hơn một tháng, kể từ cảm nhận “sau cơn địa chấn là sự trầm tư”, tên của
bài “mênh mông thế sự 52”, thì giờ đây “trầm
tư” e là không còn đủ nữa rồi. Trầm tư là để có dịp kiểm nhận đúng sai,
nông cạn hời hợt, hay chín chắn cẩn trọng trong nhận thức về thời cuộc, trong cảm
nhận cuộc sống để còn liệu mà nghĩ, mà sống. Dồn dập những sự kiện đang đảo lộn
những cách nhìn, cách nghĩ, làm nhòe đi những nếp hằn trong đường mòn tư duy
quen thuộc. Địa chấn gây đổ vỡ trên bề mặt của địa cầu, làm xáo động tâm hồn cư dân đang sống trên đó. Trước hết là tạo ra
một lực khởi động cho tư duy của những đầu óc còn ngái ngủ hoặc quá hằn sâu những
vết mòn dễ dãi cho những não trạng lười biếng.
Thực tế thì
thế giới đã sang trang. Hay dở, tốt xấu còn cần phải kiểm nghiệm, nhưng chắc chắn
là nó không còn và không thể như cũ được nữa. Một cái mới đã hình thành.Êm dịu
hay dữ dằn là tùy theo cách tiếp nhận của mỗi cá nhân, mỗi quốc gia, mỗi dân tộc.
Mà điều này thì không dễ chịu tí nào, vì đó là “sự nổi loạn chống lại một trật tự cũ đã suy đồi nhưng được tập quán thần
thánh hóa”, điều mà Hégel, một đỉnh cao của triết học nhân loại đã chỉ ra
hơn hai trăm năm trước đây khi bàn về phép biện chứng! Nổi loạn để thay đổi, lịch sử đã sang trang mới.
Nổi loạn bởi Trump, mà trước đó đã rung chuyển bởi
Brexit, và hình như trước đó nữa khá lâu là Le Pen mà hơn 80% cử tri Pháp hỏng
hồn đã phải dồn phiếu cho Jacques Chirac lên ghế Tổng thống Pháp chỉ để ngăn Le
Pen. Mà đâu đã xong, ngay sau chiến thắng của Trump, người sáng lập FN [Đảng Mặt
trận Quốc gia Pháp cực hữu] tuyên bố thẳng thừng : “hôm nay là Mỹ, ngày mai là Pháp”.
Có lẽ chỉ cần mượn
một câu của Washington Post bình về chiến thắng ngoạn mục của Trump : “chỉ có thể giải thích bằng khao khát mãnh liệt
muốn thổi tung cả một hệ thống” thay cho những giải thích dài dòng. Thực ra
thì điều này người ta đã có thể đọc thấy trong cuốn “Nước Mỹ nhìn từ bên trong” của Trump phát hành tháng 11.2015 ở Mỹ:
“Nếu nó không hỏng thì đừng sửa nó, song
nếu nó đã hỏng thì hãy ngừng nói để còn sửa chữa. Tôi biết cách sửa nó”!Đơn
giản vậy thôi, nhưng sao mà lúc này đây, tôi và chắc chắn không chỉ mình tôi,
đang cháy ruột cháy gan mong được nghe một câu đại loại như vậy trên đất nước
mình: Hãy ngừng nói để còn sửa chữa!
Nhưng mà người ta đâu có chịu ngừng nói. Vì, nếu không nói thì họ còn biết làm gì cho qua
ngày đoạn tháng trên cái ghế quyền lực vừa giành được với bao mưu ma chước quỷ
trong cuộc thanh toán đối thủ. Không nói
thì chả nhẽ cái mồm chỉ dành để nhai?
Mà nhai gì cơ chứ.
Nhai “cái bánh vẽ”
ư?
Như Chế Lan Viên, nhà thơ lớn của một thời đã quằn quại
viết nên những câu thơ rớm máu.Biết là bánh vẽ nhưng vẫn cứ phải nhai
“Chả là nếu anh từ
chối
Chúng sẽ bảo anh
phá rối
Đêm vui
Bảo anh không còn
có khả năng nhai
Và đưa anh từ nay từ
nay ra khỏi tiệc...
Thế thì đâu còn dịp
nhai thứ thiệt?
[Chế Lan
Viên. “Bánh vẽ”]
Và rồi hôm nay đây “thứ
thiệt” để nhai là gì vậy?
Là cá, là tôm, là mực...gắn với thương hiệu Formosa ,và nghị quyết!
“Ăn cá đi
anh, nếu có chết tuần sau mới chết...
...Ăn nghị
quyết đi anh, nếu có chết nhiệm kỳ sau mới chết”!
[Nguyễn Duy. “Thơ
nhậu”]
Vậy thì “nhai”
hay “nói”? Chọn đi.
“Nói dối lem lém, nói dối lì lợm, nói không
biết xấu hổ, không biết run sợ vì người nghe không có thói quen hỏi lại...hoặc
giả hỏi lại và kiểm tra là không được phép, là tối kỵ, dễ gặp tai họa nên không
hỏi gì cũng là một phép giữ mình. Người nói trong cái trống không, người nghe
tuy có mặt đấy nhưng cũng chỉ nghe có những tiếng vang của cái trống không”. Cho nên, “nói
” không thể ngừng được.
Mà vì sao phải ngừng cơ chứ?
Máu trào lên đầu ngọn bút, nhà văn Nguyễn Khải đau đớn thốt
lên : “một môi trường xã hội ngột ngạt vì
cái bóng quyền lực phủ lên tất cả, quyết định tất cả, thì số phận những cá nhân
sẽ ra sao”?[Nguyễn Khải. “Đi tìm
cái tôi đã mất”]
Cái “hỏng” này
làm sao sửa chữa đây? Lục tìm trên các trang báo chính thống, trong các diễn
văn , trong các nghị quyết chưa tìm ra được hình hài của một ý tưởng lớn khả dĩ
có thể thiết kế một quyết sách quốc gia, ngoại trừ chú mục vào chuyện cái biển
xe màu xanh sau cái đít xe vốn chỉ được là màu trắng để huy động cả một bộ máy
bạo lực, cả “hệ thống chính trị”, thậm chí cả móc nối với interpol quốc tế để
“cứu nguy dân tộc”!
Để gì? Chắc chắn không phải là để “thổi tung cả một hệ thống” như báo chí quốc tế bình luận. Mà để duy trì bằng được một hệ thống đã rệu rã.
Liệu có phải vì thế, trong những ngày đầy ắp những sự kiện
lớn tiêu biểu cho tinh thần quyết tử để tổ quốc quyết sinh, cho khí phách quật
cường của truyền thống dân tộc đánh thắng mọi kẻ thù cho dù chúng hung hãn đến
đâu, thì cái âm hưởng chủ đạo của những lời phủ dụ, rao giảng, răn đe lại là
tinh thần cảnh giác, chống “diễn biến và
tự chuyển biến”, là kêu gọi những người cầm súng phải trung thành với Đảng
cầm quyền, không để “bị động bất ngờ”!
Bất ngờ như sự kiện súng nổ ở Yên Bái ư? Hay bất ngờ chuyện “chúng nó” ung dung
xách cặp lên máy bay đi chữa bệnh hay đi nghỉ mát khi đã thuộc diện phải “xử
lý”!
Xem ra hình như ai đó cần mũi súng hướng về chỗ khác cần
kíp hơn là chĩa về phía kẻ thù cướp nước đang trắng trợn diễu võ giương oai
trên Biển Đông, mà sát sườn hơn, chúng đang xây đắp căn cứ trên những đảo thuộc
chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc ta mà chúng vừa ăn cướp được. Trong lúc làm những điều đó thì chúng vẫn đang nói những lời đường mật bịp bợm một cách
thật bài bản, lên bổng xuống trầm, rồi người Việt Nam đồng cấp của chúng vui vẻ
phụ họa theo, ngoan ngoãn, thành khẩn.
Hay là những vấn đề quốc gia đại sự chỉ có thể mật bàn
cho nên các cái đầu lớn quyết “thiên cơ bất khả tiết lộ, đạo pháp bất truyền lục nhĩ”
chăng?
Nhưng trong thời buổi internet nối mạng toàn cầu, một
chuyện vặt ở nơi thôn cùng ngõ vắng hay một góc nhỏ nơi hẻm phố tối tăm cũng có
thể có những con mắt săm soi và nếu thấy hứng chí thì phóng ngay lên mạng cho cả
bàn dân thiên hạ đều hay thì những đại sự chốn thâm cung bí sử cũng khó mà
không “bốc hơi” chút đỉnh. Khốn nỗi, một số “thông tin vỉa hè” có khi lại làm
chỗ dựa tin cậy cho một số nhà báo chính thống để “mông má” hoặc “đánh bóng mạ
kền” bài viết của mình mà chinh phục độc giả. Không chỉ thế!Tin đồn cứ khơi
khơi như vậy, nhưng đến khi có công bố chính thức thì kiểm lại thấy đúng đến
80-90%, đương nhiên, cũng nhiều khi tóe loe ra là tin vịt. Thì cứ nhớ lại cái
trang mạng nọ hiện diện rất chi là “cập nhật” thời các Hội nghi Trung ương dẫn
đến Đại hội 12 cũng luận ra được những chuyện “thiên cơ bất khả lậu” đấy chứ.
Một khi mà mọi chuyện cứ tù mù ở chốn thâm cung bí sử thì
tin vỉa hè, tin trên mạng đóng vai trò định hướng dư luận chứ không phải những
bài viết tràng giang đại hải trên các trang báo chính thống, nhất là chính thống
loại một mà dân mạng gọi là “siêu chính thống”. Những chuyên gia săn tin chỉ việc
đảo ngược lập luận của những luận điểm “bom tấn”, “bom tạ” trên các trang đó là
thấy ra ngay ở cấp cao nhất người ta đang e ngại chuyện gì và dân tình thì đang
nghĩ gì. Đấy là chưa nói cứ chịu khó thống kê tần suất những lời vàng ngọc nhai
đi nhai lại trên các diễn văn, các lời huấn thị, các câu rao giảng thường phô
trên báo, trên đài cũng lờ mờ hiểu ra được người phải gánh vác trọng trách lèo
lái con thuyền đất nước đang nghĩ gì, toan tính những gì. Toàn những lời chỉn
chu, đúng ngữ pháp, đúng văn phạm văn phong theo một khuôn thức đã đúc sẵn chẳng
khác mấy với mươi, hai mươi năm, thậm chí ba, bốn mươi năm trước đây [ngoại trừ
những lời buột miệng không do viết sẵn để đọc mà những tay cắc cớ xếp vào danh
mục “phát ngôn ấn tượng”].
Nhìn tổng quát, đất nước có bao giờ được thế này
không Bộ trưởng nhai
cá Formosa để trấn an lòng dân
ngày
23.11.2016
ngày 30.4.2016
Cũng chính vì thế mà dân tình mong nghe được những lời
nói trực diện bỗ bã phá bỏ mọi công thức có dáng dấp rất “bụi” kiểu Trump, như
cách trả lời phản ứng của Trung Quốc về cuộc điện đàm giữa ông ta và bà Thái
Anh Văn, tổng thống Đài Loan, qua đó nổi rõ một quyết sách, bật lên một lực đẩy
có ý nghĩa xoay chuyển tình thế, “ đảo ngược thành quả 40 năm của Trung Quốc
trong 10 phút” theo cách nói của tờ Daily
Beast.
Mà đâu là chuyện ngẫu nhiên, tùy hứng. Theo Le Figaro, “tất cả các cuộc nói chuyện đều đã được lên
kế hoạch từ trước. Cuộc điện đàm là hoàn toàn có chủ ý”. Chủ ý đó đã quá rõ. Đài Loan là tử huyệt của
Trung Quốc, bấm vào đó sẽ tạo nên phản ứng dây chuyền. Mà rồi cứ xem những quyết
định của Trump sau đó như bổ nhiệm bộ trưởng Quốc Phòng, Bộ trưởng Ngoại Giao,
Bộ trưởng Thương Mại... thì thấy rõ đường đi nước bước của quyết tâm “làm cho nước Mỹ hùng mạnh trở lại” của vị
tổng thống đắc cử Donald Trump.
Hoặc gần đây, trong
những phát biểu của Trump về Nga, về Châu Âu, về NATO người nhận ra được có hơi hướng của Henry Kissinger. Cũng có dư
luận giới trí thức Mỹ phê phán gay gắt cả Trump và Kissinger và cho rằng cho rằng
với Trump nước Mỹ và thế giới đang bước vào một thời kỳ có nhiều bất định và
chưa biết được nó kéo dài bao lâu.
Ấy thế nhưng vừa
rồi chính Trump lại chia sẻ trên Twitter nhận định của ông về nhân vật từng giữ
ghế ngoại trưởng Mỹ và cũng là người cóảnh hưởng đến gần
như tất cả tổng thống Hoa Kỳ kể từ sau thời Nixon rằng “Một cây cổ thụ đã mục ruổng, Không nên tưới bón làm gì, Chỉ tốn thời gian”. Một lời nhắn gửi vắn trên Twitter chưa đến 20 từ, nhưng
xem ra mang ý nghĩa biểu tượng cho một quyết sách mới làm thay đổi cục diện thế
giới từng bị phủ bóng một quá khứ trì trệ cần cởi bỏ. Sẽ còn quá nhiều việc phải
làm, nhưng dù sao thì trước hết là cần phải dám và biết từ bỏ cái cũ trì trệ và
hư hỏng và dám dấn thân trên một con đường mới.
Gì thì chưa thể nói hết vào lúc này. Nhưng có
một điều chắc chắn là kiểu “đu giây” để tránh một giải pháp “được ăn cả ngả về
không” đã phá sản! Thái độ “nửa nạt nửa mỡ”
có thể còn tìm thấy chỗ dung thân bởi chính sách “duy hòa” của Obama nhưng sẽ
không thể với Trump vì sự quyết liệt không có chỗ cho tiểu xảo lập lờ đánh lận
con đen trong đường lối đối nội chi phối chính sách đối ngoại vừa giữ bằng được cái đuôi định hướng XHCN quài
gở gắn vào thị trường vừa đòi hưởng quy chế của một nền kinh tế thị trường
đầy đủ!
Nhắc đến những ví dụ này không nhằm gợi lên một
thái độ sùng ngoại, thân Mỹ, bài Trung. Mà chỉ để nói lên khát vọng tìm một lối
đi nhằm đưa đất nước thoát khỏi sự trì trệ đã kéo quá dài bởi một thể chế toàn
trị phản dân chủ quá cũ nát, quá hư hỏng. Có người đã cả quyết rằng chỉ có thể
phá bỏ và làm lại. Đương nhiên, cái mới không đến tự trên trời, nó ra đời trong
lòng cái cũ. Nhưng có cái mới nào ra đời lại không khởi đầu từ phá bỏ cái cũ?
Vấn đề chỉ là phá cái cũ như thế nào, bằng giải
pháp nào để xuơng máu của người dân không một lần nữa lại phải đổ ra để lót đường
cho lịch sử đi tới. Không thể sao chép những cách làm của thế giới, vì mỗi quốc
gia, dân tộc đều có những thuộc tính đặc thù. Nhưng rõ ràng là không thiếu những
ví dụ sống động. Vấn đề chỉ là “những người
tốt cần liên hiệp lại”. Nhưng ai là người
tốt đây?
Những
“đảng viên nhưng mà tốt” ư? Trong câu
nói hàm súc chứa đựng một sự phê phán mang tầm đúc kết lịch sử về một sự thật
đau đớn và nhục nhã ấy mà những người đảng viên cộng sản có lương tri phải ngậm đắng nuốt cay mà tự nhận lấy. Những cựu
chiến binh từng góp một phần xuơng máu của mình cho sự nghiệp đánh giặc cứu nước
qua ba cuộc kháng chiến nay vẫn ấp ủ trong tim mình ngọn lửa yêu nước, quật cường
bất khuất ư? Những trí thức yêu nước thương nòi luôn là người hiểu rất rõ là bộ
phận tinh hoa của đất nước thì trong từng giai đoạn lịch sử họ phải đứng ở vị
trí nào, phải làm gì cho Tổ quốc cho dù có bị bạc đãi, bị thành kiến, bị đối xử
tệ hại vẫn không xóa đi được phẩm cách trí thức của họ ư?
Và thế hệ trẻ.Một lớp trẻ sản phẩm của thời đại
văn minh trí tuệ và kinh tế tri thức này đang thực sự là một lực lượng hùng hậu,
tích tụ trong đó một nguồn năng lượng mà khi được khởi động đúng cách sẽ làm
nên chuyện dời non, lấp biển. Khi thế hệ trẻ này hành động, họ có dủ lực làm đầu
tàu kéo theo một đông đảo những người lao động ở đô thị, trong khu công nghiệp,
ở nông thôn trong những mô hình trang trại với cách làm ăn mới.
Xin trở lại một chút về chuyện “đảng viên nhưng mà tốt” để làm rõ từ
bình diện lý luận. Có một sự thật là “làm
gì còn những người cộng sản nguyên nghĩa”, đối tượng để lên án, để phê phán
của những người căm thù cộng sản và đối nghịch lại là những người nhân danh cho
hệ thống quyền lực đang nắm chặt bộ máy chuyên chính và cả “hệ thống chính trị”
thì khẳng định dứt khoát “còn đảng còn
mình” và buông một câu thật dại dột “bỏ
điều 4 trong Hiến pháp là tự sát”!
Trong cuốn sách “Cảm nhận và Suy tư” viết cách nay hai năm, tôi đã có đôi dòng viết
về “Giai cấp mới” : “Hạt nhân và cơ sở của giai cấp mới đã hình
thành ở bên trong cũng như trên đỉnh quyền lực của đảng cũng như của bộ máy nhà
nước. Cái đảng từng có lúc là một tổ chức sinh động đầy sáng kiến, thì nay đối
với những người cầm đầu của giai cấp mới, đảng đã biến thành một vật trang trí,
càng ngày chỉ càng kéo vào hàng ngũ của mình những kẻ hãnh tiến, những kẻ muốn
nhập vào hàng ngũ của giai cấp mới và đẩy những người còn tin vào lý tưởng ra”
[Milovan Dijlas “Giai cấp mới”].
Trong thực tế, khái niệm “cộng sản” chỉ còn là cái áo khoác ngoài
rách nát cho một nhóm quyền lực từ thấp đến cao mượn ngôn từ “cộng sản” để tiện
bề lừa bịp những người nhẹ dạ hoặc không có điều kiện tiếp nhận thông tin ngoài
những chiếc loa tuyên truyền từ phường cho đến trung ương được ngày đêm mở hết
công suất. Dân có thể kể ra vanh vách giá cả của một chức danh, từ cấp thấp nhất
đến cấp cao nhất. Mọi cái ghế quyền lực đều có thể mua bằng tiền. Mà mua bằng
tiền chưa được thì mua bằng tiền nhiều hơn.
Cho nên, nếu còn có những đảng viên nào đó“những người còn tin vào lý tưởng” của buổi
họ đứng vào hàng ngũ chiến đấu cứu nước dưới ngọn cờ dân tộc mà Đảng đã giương
cao, xem đó là lý do quyết định nhất, quan trọng nhất cho tuổi trẻ dấn thân của
họ thì cho đến hiện nay họ đã “bị đẩy ra
ngoài” khi mà họ “đã đi trọn con đường
mà một đảng viên cộng sản có thế đi” [Milovan Dijilas].
Khi nêu lên một khẩu hiệu mà thoạt nghe đúng
là nhuốm màu ảo tưởng “những người tốt
hãy liên hiệp lại” tôi xếp lên trước những “đảng viên nhưng mà tốt” là để diễn đạt trọn vẹn cái logic về việc
chọn giải pháp nào khả thi nhất cho sự phá bỏ cái cũ và xây dựng cái mới. Ngoài
những người “bị đẩy ra ngoài”, tôi tin rằng không thiếu những người đang náu
mình ngay trong hệ thống quyền lực để chờ ngày hành động. Những tấm gương của
Trần Xuân Bách, Trần Độ đã dạy cho họ bài học. Để nhìn về phía trước, những người
trí thức thường được xem là bộ phận tinh hoa của đất nước lại càng cần chọn cho
mình một hướng đi trong cái thế giới đang biến động dữ giội này.
Với người bi quan thì họ phàn nàn về cơn gió,
người lạc quan thì chờ đợi nó đổi chiều, nhưng có lẽ chủ động và có triển vọng
hơn cả là biết cách điều chỉnh cánh buồm sao cho hứng được đúng lúc cơn gió thổi
mạnh nhất. Dù sao thì xác định phuơng hướng là điều mang ý nghĩa quyết định. Vì
không có phương hướng thì cũng không có cuộc sống. Cuộc sống của mỗi cá nhân,
cuộc sống của cả dân tộc. Năm 2017 đang mở ra với những thử thách cam go và những
đợi chờ sáng sủa.
Bao giờ
cho cả gió lên?
Ngày 1.1.2017
------------------------------------
GS Tương Lai là cậu ruột của bạn Đặng Nguyệt Ánh, là bạn thân thiết của 1 số bạn Quế Lâm chúng ta như anh Lê Minh Ngọc, Trương Công Minh (đã mất). Anh đã nghỉ hưu từ lâu, bệnh tật cũng nhiều nhưng luôn trăn trở đau đáu với vận nước. Anh có nhiều bài viết đáng để chúng ta suy ngẫm. Trong tinh thần "gạn đục khơi trong" chúng ta đọc anh cũng là cách "vận động tư duy" để chống lão hóa bởi tuổi già đang đeo đuổi bám sát từng ngày ...
