Thứ Tư, 18 tháng 9, 2019

TRUNG THU CHỢT NHỚ

Chuyển từ facebook Vu Hong Quang (Calathau) ngày 24/9/2019
(Bài nay đã đăng trên Blog Calatahu từ RẰM TRUNG THU NĂM 2008. Chính xác là ngày 13/9 DL tức 14 tháng Tám AL ) ,
VÀI LỜI PHI LỘ : Trung thu năm nay (2019) SG đổ mấy trận mưa, dự định dẫn cháu đi chơi không thành, đành nằm nhà. Ông mở VTV1 xem chương trình truyền hình trực tiếp Lễ đón Trung thu , phá cỗ ở sân khấu ngoài trời đài THVN (HN). Thằng cháu đích tôn 12 tuổi thì ôm con Iphone chơi trò chơi điện tử . Chị Hằng, chú Cuôị , cây đa và cả bánh Trung thu hảo hạng cũng không còn mảy may hấp dẫn chúng nó nữa !
Vậy thì ÔNG mở bài cũ chục năm trước ra đọc lại cho có không khí Trung thu ....( Xin phép đăng lại cả những comments của bạn bè ở thời điểm đó nữa cho trọn nghĩa trọn tình )
------------------------------------------------
LẶNG YÊN TA NÓI CUỘI NGHE !
( Đăng lại bài viết từ 13/9/2008 trên Blog Calathau)
Đã thuộc hàng U70 rồi mà mỗi năm Tết Trung thu đến vẫn thấy nôn nao trong lòng...Vào tuổi này người già thường sống về hoài niệm. Con trẻ biết, chúng sẽ cười thầm và nghĩ : mấy cụ hâm ! Nhưng mặc, sống với kỷ niệm cũng là 1 phần của cuộc sống . Thậm chí nó còn có thể khoả lấp đi những nỗi lo toan, ưu phiền, những tị hiềm và day dứt .Đêm nay 14 tháng Tám AL, đài báo Hà Nội trời quang mây tạnh sẽ thấy rõ trăng rằm. Nhưng phương nam thì còn mưa nặng hạt. Ấy thế mà trẻ con chỗ này chỗ kia vẫn rục rịch rước đèn phá cỗ trông trăng. Hình như ngày nay trăng hiếm thấy hơn ngày xưa. Cái ngày xưa ấy, lần đầu tôi biết thế nào là Tết Trung thu là năm tôi tản cư lên Phố Chợ Chã, huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên. Phố nhỏ của những người tản cư bên bờ sông Cầu, trên bến dưới thuyền, có cái sầm uất của người kẻ chợ, khác hẳn dân thôn quê. Rằm Trung thu phố treo đầy đèn ông sao, đèn kéo quân ( Mãi mấy năm sau mới thêm đèn con cá, đèn con thỏ, đèn ông sư ...). Tôi là đứa trẻ sống gửi ăn nhờ nên biết thân biết phận tự vót tre bồi giấy làm cho mình chiếc đèn ông sao thắp sáng bằng hạt bưởi phơi khô từ mấy ngày trước. Cả đám mấy chục đứa cùng trang lứa kéo nhau lên bờ đê ...rước đèn. Cũng vào Tết Trung thu ấy, lần đầu tiên tôi nghe mấy anh Vệ quốc đoàn hát " Ánh trăng trắng ngà, có cây đa to, có thằng Cuội già , ôm một mối mơ ..." Không ngờ bài hát đi suốt cùng tôi đến tận bây giờ. Khó lý giải nhưng chắc chắn tôi thương chú dế mèng "hát xẩm không tiền nên nghèo xác xơ" giống như 2 ông cháu người hát xẩm mỗi phiên chợ Chã tôi thường gặp. Con dế bây giờ chỉ ở ngoại ô thật xa mới có. Thằng cháu tôi lớn lên ở giữa những dãy nhà bê tông nó không thể hiểu vì sao mỗi mùa Trung Thu ông nội chỉ hát bài này, và đến câu " Dế không có nhà, dế đi lang thang/ hát xẩm không tiền nên nghèo xác xơ ..." thì ông húng hắng ho, không hát được nữa ! Trung thu ở Quế Lâm, tôi nhớ nhà trường tổ chức cho chúng ta "phá cỗ" trông trăng ở giữa sân vận động. Quà 2 Bác gửi cho xếp đầy từng bàn ( Ừ thì ai chả tin như thế!). Các bạn thiếu nhi ngoài Thành phố cùng đến dự. Tôi ngồi cạnh 1 "chị" má đỏ như má Hỷ Nhi lúc cắt chữ Hỷ, tết 2 bím đuôi sam. Nhìn trăng thì ít, nhìn Hỷ Nhi thì nhiều, tôi nghĩ trong bụng : có lẽ Hằng Nga cũng chỉ đẹp đến thế này mà thôi . Từ ngày ấy tôi biết thêm bài " Đây đèn ông sao 5 cánh tươi màu ...Tùng dinh dinh ...ánh sao Bác Hồ toả sáng nơi nơi " Rõ là sao CS rồi !. Năm 19 tuổi tôi làm anh lính thuỷ lái tầu . Có lần đúng vào đêm Rằm Trung thu, giữa mênh mang biển cả tôi một mình với trăng, vừa lái tầu vừa làm thơ ...
Rời cảng tuần tiễu ban đêm
Trăng Rằm Tháng tám nhô lên mũi tầu
Ra khơi trăng sáng đỉnh đầu
Biển lung linh rắc một màu kim cương
Trở về lác đác mưa sương
Trăng soi lối cũ tìm đường cùng ta
Kia rồi bóng cảng mờ xa
Thả neo dừng lại trăng tà sau boong
.
Đấy là hành trình 1 đêm đi tuần trên biển mà tôi là người cầm lái. Đáng nhớ là đúng đêm Rằm Tháng 8 . Sau này có con, mỗi Trung thu tôi có đủ khả năng lên phố hàng Mã mua cho con 1 chiếc đèn ông sao, nhưng tôi vẫn thích tự tay làm cho chúng. Lại vót nan, lại phết giấy màu rồi dán những hình ngộ nghĩnh lên 5 cánh. Cháu mang đến trường vui với các bạn. Cô giáo chấm điểm, cho giải nhất thủ công, lại còn thu đèn của cháu đưa lên Quận dự triển lãm ! Những năm "đổi mới" hình như Tết Trung thu cũng " đổi mới" nhiều . Trung thu không chỉ là Tết của trẻ con nữa, mà nó là Tết của người lớn nhiều hơn. Vẫn có đèn ông sao, đèn kéo quân nhưng nó lộng lẫy và to lớn kiểu cách đến xa lạ làm sao ! Còn bánh trung thu, cái thứ bánh nướng bánh dẻo hương hoa trời đất, hình dáng mặt trăng mặt trời ,con trẻ háo hức thèm thuồng, thì biến dạng thành ...đồ cung tiến các quan mất rồi ! Giá 1 hộp bánh ngày nay có khi tính bằng tiền triệu. Lại có loại bánh nhân kim cương, vàng ròng ...! Khiếp quá ! Ai "ăn" ai "phá" các loại cỗ này ? Không nói ra nhưng ai cũng biết ! Chắc chắn không phải cho con trẻ , nhất là bon trẻ đánh giầy bán vé số trên hè phố. Càng không phải dành cho các bé "chân đất mắt toét" trên các bản làng heo hút xa xôi. Nhớ lại, thời còn đương chức. Quan vao hàng tôm tép, ấy thế mà mỗi mùa Trung thu cũng phải trên chục hộp bánh biếu. Nhiều ăn sao hết, phải chia bớt cho hàng xóm láng giềng ! Thế mới biết Tết Trung Thu ngày càng biến tướng tệ hại nhường nào ! Thật là" Kẻ ăn chẳng hết, người lần không ra !".
Tôi đang ngồi gõ bài này trên 1 căn gác giữa quận Nhất SG. Giờ này đường phố tạnh mưa nhưng chỉ có tiếng ồn ào xe chạy. Tịnh không tiếng trống thình thùng thình, không 1 chiếc đèn ông sao ! Thằng cháu nội 2 tuổi đã được bố mẹ nó cho đến Cơ quan "phá cỗ". Chúng sẽ được gặp Chị Hằng, chú Cuội bằng xương bằng thịt, biết nói chuyện và phát quà. Nhưng sẽ chẳng được cái thi vị của ông nó hơn nửa thế kỷ trước cùng bạn bè tung tăng rước đèn trên bờ đê và ngắm trăng Rằm soi bóng xuống mặt sông Cầu nước chảy lơ thơ . Rồi tranh nhau chỉ chỏ cây đa, chú Cuội, chị Hằng , rồi hát "....Lặng yên ta nói cuội nghe . Ở cung trăng mãi làm chi...."
( Viết tại Nguyễn Phi Khanh . P Tân định .Q 1 .Tp HCM vào đêm Rằm Trung thu 2008)
-------------------------------------------------------
.
SAU ĐÂY LÀ COMMENTS CỦA CÁC BLOGGER
FAINA_HP at 09/14/2008 04:01 pm comment
Thật thú vị đọc bài"Đêm trung thu chợt nhớ" của cụ, biết đâu trong đêm rước đèn Trung thu của cụ trên bờ đê sông Cầu, cũng có tôi trên một đoạn đê khác trên cùng một con sông?Tôi sinh ra và lớn lên bên bờ sông Cầu-Thái Nguyên là quê tôi đó,tuổi thơ của tôi qua đi ở đó trong sự buồn tủi của một đứa bé không mẹ,vắng cha như trong cụm thơ của tôi về Mẹ mà cụ đã đọc, đọc bài của cụ mà lòng tôi cư nao nao nhớ về cái ngày tôi ra đi,lúc ấy sông Cầu còn xanh biếc,trong veo, nhìn thấy thừng hòn đá dưới đáy sông. Bà nội và chú út cứ đứng nhìn tôi mà khóc cho đến khi bóng tôi chìm hẳn vào những bãi dâu xanh trên bờ sông mới chịu về(sau này bà nội kể lại). Thế là cụ đã từng ở quê tôi rồi đấy.Nhân đây tôi mời cụ vào đọc bài thơ "Về quê Nội" của tôi.
THANH MAI at 09/14/2008 02:13 pm comment
Đọc bài của cụ calathau lòng tôi cũng thấy nôn nao khi nhớ về những rằm trung thu thuở xưa. Tôi đang ở quận Hoàn Kiếm gần cung thiếu niên nên từ hôm qua đến nay vẫn nghe thấy tiếng trống thùng thinh nhắc nhở làm tim tôi cũng thùng thình theo! Cái ngày chồng tôi vẫn còn đi làm bị nhân viên mang rất nhiều hộp bánh đến nhà, tôi phải chia cho hàng xóm và cho công nhân công trường. Một thời gian sau có cháu trong cơ quan hỏi tôi: “Cháu đặt bánh trung thu ở nơi nổi tiếng nhất đấy, cô ăn có thấy ngon không?” Tôi trả lời thẳng: “Cô rất sợ bánh ngọt, cả nhà chẳng ai thích nên cô cho hết công nhân bên kia rồi! Lần sau các cháu nhớ đừng mang gì đến đây!” Các thầy cô giáo cũng phàn nàn về NẠN BÁNH TRUNG THU mà sao vẫn cứ tiếp diễn? Hình như những cấp dưới và phụ huynh không biếu thì sợ người ta không quan tâm đến hay có một số ít thủ trưởng thích biếu để người khác bị vạ lây? Thời buổi vật chất làm lũng đọan, biến thái đủ thứ, ngay gian lẫn lộn!
KYGAI at 09/13/2008 08:53 pm comment
Cụ Calathau ơi, sao mấy hôm nay cụ viết liền mấy bài mùi mẫn nhớ thương qúa! Cụ đi về cụ nhớ bạn bè, rồi lại nhớ những ngày tản cư kháng chiến, cụ làm lây sang cả tôi rồi. Những ngày đó có hai cái gây xúc động sâu sắc : một là những ngày mà tình người đẹp nhất trong mọi thời kỳ : khí thế CM mà lại chưa bị vẩn đục bởi cuộc sống vất chất và là những ngày bắt đầu tuổi thơ dong duổi của lớp người chúng ta. Cụ nhớ Hợp Thành chứ? Thì ra người ta nói đúng : Người trẻ sống bằng tương lai còn người già lại sống bằng quá khứ, mà quá khứ của chúng ta thật đẹp, đẹp mãi mãi. Xin chia sẻ với cụ cũng bằng những nỗi niềm mà một cây viết như cụ mới nói lên được.
CALATHAU at 09/13/2008 09:18 pm reply
Cảm ơn cụ. Tôi tính lẩn thẩn lắm ! Thời Hợp Thành học chung 1 lớp với cụ Bích Ngân, cụ ấy ghét tôi kinh khủng. Chỉ vì tôi không biết "nhẩy' sol đố mì . Mà Thày cô lại xếp tôi với cụ ấy 1 đôi mới chết chứ! Cụ ấy khóc đòi "đổi đôi" không được lại còn xuýt bị cô mắng ! Cụ này thù tôi đến tận bây giờ đấy ! ( Tôi quên tịt chuyện này, may quá có cụ ấy nhớ giúp !). Mình dốt nhẩy múa nên làm nghề viết báo làm văn, giỏi như cụ ấy thì mình cũng đi học nông nghiệp để về hưu vui thú điền viên rồi !
Bình luận
  • Nam Anh Ta Nhiều của cải (bài viết) quý giá thế này, nên ra hai tập sách.

    Một để cho bạn bè.
    Xem thêm
    1
  • Nuti Đoàn Bác quang quá sâu sắc, cảm ơn Bác đã nhắc lại trong chúng ta để hiểu và nhớ thêm về truyền thống VH này✍️✍️❤️❤️
    1
  • Nguyễn HồngTrang Trung thu giờ khác ngày xưa. Trăng còn không sáng như xưa nữa rồi anh nhỉ. Anh đã cho em được đón Tết Trung thu thửa thời chúng mình. Hay quá.
  • Trần Trung Hải Bài viết của Quang Trung/Calathau hay quá!. Đọc mình nhớ lại những Tết Trung thu thời chúng ta tuy xh còn nghèo khó ... nhưng rất vui, mà bây giờ không có được; trẻ em không còn hào hứng, say mê với Tết TT như ngày xưa.
    Q.Trung à. Dân HN năm nay lại ưa thích loại bánh Trung thu truyền thống, nên phải xếp hàng rất đông như thời bao cấp. Cậu xem ảnh dưới đây mình chụp ơ cửa hàng Bảo Phương trên phố Thụy Khuê.
    Trong hình ảnh có thể có: 2 người, đám đông và ngoài trời
    1
  • Vu Hong Quang Đúng rồi , vị bánh Trung thu ngày xưa ngon hơn bây giờ nhiều lắm. Xin tiết lộ 1 bí mật, từ 2 năm nay thỉnh thoảng mình dc ăn bánh gai gửi vào SG từ mãi tận “Chiến khu Việt Bắc”. Tháng trước 1 em “Quế bé “ đi công tác qua Hải Dương mua bánh đậu xanh vềXem thêm
    1
  • Nhuthanh Le Trung thu lại nhớ các bạn thời LSQL, nhớ lớp QT tự làm các loại đèn rất đẹp! Những năm đó mình cũng quen 2 bạn China và còn liên lạc khi về Việt Nam
  • Thai Binh Nguyen Tuổi thơ của lứa anh em mình đón Trung thu ở nơi sơ tán.Bài viết làm em nhớ lại ngày công nhỏ cũng vậy. Đón trung thu ơr làng quê thật thanh bình! Cảm ơn anh với bài viết hay, gợi nhiều kỷ niêm ấu thơ!
  • Công Lý QL Trung thu nay đã khác xưa
    Nhà cao che khuất trăng vừa ló ra
    Bánh ngon chẳng thấy đâu ta, toàn là bánh rởm thấy mà hãi kinh
  • Songthu Vu Em thì nhớ đêm TT phá cỗ ở SVĐ trường mình, hồi QL anh ạ. Vừa vui, vừa lạ lại tiêng tiếc vì thế là đêm TT qua đi nhanh quá, hiii
Viết bình luận...

Thứ Bảy, 24 tháng 8, 2019

ĐÊM 30/7 (DL) VỪA RỒI, TỰ NHIÊN TÔI NẰM MƠ THẤY 1 TRONG 2 CHÚ LIỆT SĨ VỀ THẮM NHÀ ( Không rõ ở đâu ), TÔI TỈNH DẬY THÌ KHÔNG THỂ NÀO NHỚ ĐƯỢC DIỄN BIẾN SỰ HẠNH NGỘI NÀY . NHƯNG 2 HÔM SAU (1/8 DL) VÀO facebook THẤY XUẤT HIỆN 1 STT CŨ TRÊN DÒNG THỜI GIAN TRANG NHÀ, CÁCH NAY ĐÃ 7 NĂM, ĐƯỢC NHẮC LẠI. TÔI ĐÍNH CHÍNH VÀI CHI TIẾT RỒI CHO ĐĂNG LẠI LÀM KỶ NIỆM CHO BẢN THÂN, CON CHÁU/ VỪA XONG THÌ BÀ BẠN "SEN NÚI" (K3) TỪ TUYÊN QUANG GỌI ĐIỆN NHẮC : " Cụ Calathau có biết hôm nay 1/8 dương lịch là trùng với 1/7 Âm lịch không đấy ? Nhớ thắp hương cho 2 ông chú Liệt sĩ nhé !". TÔI GIẬT MÌNH VỨT MỌI THỨ Ở NHÀ, CHẠY LIỀN RA SIÊU THỊ ....THÚ THỰC, NẾU KHÔNG CÓ BÀ BẠN NHẮC THÌ TÔI CŨNG ...QUÊN CHI TIẾT NÀY ! LOÁNG 1 CÁI, MỌI VIỆC ĐÃ XONG XUÔI . TÔI ĐỨNG VÁI 2 CHÚ LIỆT SĨ và CHA MẸ , TẤT CẢ NGHĨ TRONG BỤNG, CHẲNG CẦN NÓI RA LỜI. NHỚ ÔNG BẠN HỮU HÙNG THƯỜNG NHẮC :" 1 cái vái xa bằng 3 cái vái gần "/ ĐỪNG TƯỞNG NÓI CHƠI. ĐÚNG VẬY ! TẤT CẢ CHỈ CÓ Ý NGHĨA KHI TÌNH CẢM XUẤT PHÁT TỪ CHÍNH TRÁI TIM MÌNH


 
2 ông chú ruột Liệt sĩ, chú Văn hy sinh ở Phú Thọ (1949) và chú Chức CB CA hy sinh ở TX Hòa Bình (1953) đến nay chưa tìm được hài cốt. Trong 1 lần "gọi hồn" ( Tại Trung tâm nghiên cứu tiềm năng con người -HN), 2 chú đã khuyên thời gian lâu quá rồi, phần xác đã tan vào cát bụi, không nên đi tìm nữa. Gia đình lập 2 "mộ bóng" trong Nghĩa trang Liệt sĩ ở quê ( Phú Lộc, Cầm Vũ , Cẩm Giàng , tỉnh Hải Dương) . Việc lập mộ bóng phải tuân theo các thủ tục nghiêm ngặt do "thầy cúng" hướng dẫn, điều khiển ... — cùng với LS Vũ văn Chức ( Chú Chức)


Trong điện có đầy đủ lễ vật . Vì các chú là "quan võ" nên phải có đội kỵ binh ( ngựa và binh lính ) hộ tống "về quê". Thầy cúng đọc 1 sớ dài xin phép các quan thổ thần thổ địa 2 nơi rồi gọi vong về nhập mộ. Bà thím xin âm dương bằng đồng xu sấp ngửa, đến lần thứ 3 các chú mới "cười" ( 2 đồng xu cùng ngửa) nghĩa là đồng ý . Em trai, thím và mẹ tôi ngồi phía sau hồ hởi vì các chú đã vui lòng chấp nhận. Trong khi đó tôi ra ngoài bấm máy chụp ảnh .

 Đây là những con ngựa thần sẽ đưa linh hồn các chú về nhận"Nhà mới" ở Nghĩa trang Liệt Sĩ

 Vì cả 2 ông chú tôi ở Thế giới bên kia đều làm quan to, nên việc "rước" các ngài về quê cũng phải chu đáo, long trong tương xứng với phẩm hàm ( Người áp vong nói vậy). Chúng tôi tuân lệnh thực hiện đầy đủ mọi yêu cầu , như phương tiện di chuyển (lính hầu và đội kỵ binh), khí giới hộ tống, lương thảo. tài chính, nhà cửa và không quên kèm theo cả ...2 nàng hầu ! Dương sao, âm vãy các thày nói vậy nên chúng tôi không dám thiếu sót ...


Khấn vái xong chúng tôi "hóa" ... Coi như gửi tất cả xuống âm phủ cho 2 chú sử dụng trong chuyến trở về quê gốc của mình.

Chú em tôi ( Sĩ quan Quân đội) đứng chờ cho đến khi mọi thứ đã "hóa' hết trong nỗi xót xa , ân hận vì hài cốt các chú đã không còn ...

Bây giờ 2 chú tôi đã có "nhà" để đi về . Đó là Nghĩa trang LS ở quê. Những quyền lợi của 2 chú được cấp mẹ chúng tôi gửi lại người thân và Ủy ban địa phương nhờ chăm sóc hương khói những ngày lễ trọng. Ngoài ra trong mỗi dịp về quê chúng tôi không quê ra mộ viếng 2 chú và tạt qua UBND Xã ủng hộ tiền vào quỹ chăm sóc chung trang phần mộ và chung cả Nghĩa trang Liệt sĩ của Thôn..( Trong ảnh : 2 anh em trong 1 lần từ HN cùng về viếng 2 chú Liệt sĩ ở quê) 

 Những người họ hàng còn lại ở quê chăm sóc phần mộ 2 chú LS...


Nguyện vọng của chú tôi ( thể hiện bằng lời qua cuộc gọi hồn / áp vong đã nói ở trên), là, mong muốn được ở lại với đồng đội. 2 "ngôi nhà" này chỉ là chốn thỉnh thoảng đi về. Và gia đình hãy nhớ thắp hương cầu nguyên, thăm hỏi chung cho tất cả các đồng đội của 2 chú đã cùng hy sinh trong trận chiến. 2 chú không muốn chỉ mình được hưởng sự quan tâm của người thân , vì còn rất nhiều LS hy sinh mà nay vẫn chưa liên lạc được với gia đình ....Thực hư không quan trọng. Chúng tôi đã làm đúng như sở nguyện của các LS. Trong lòng cũng thấy vơi đi nỗi ân hận bao năm trời...
( ĐĂNG LẠI TỪ facebook  TRANG NHÀ)

CHÔM TỪ MẠNG XÃ HỘI


Thứ Tư, 17 tháng 7, 2019

THAM KHẢO



Lý giải sóng ngầm tại bãi Tư Chính


Tác giả: Nguyễn Quang Dy
Ngày trước, khi thực dân Pháp đem chiến hạm đến cửa biển Thuận An để dọa nạt, triều đình chỉ muốn yên lặng để “giữ hòa khí”, trong khi người Việt chỉ ham uống rượu và ngâm thơ. Dân trí như vậy, làm sao không mất nước? Ngày nay, khi Trung Quốc đem chiến hạm đến bãi Tư Chính để bắt nạt, Việt Nam cũng muốn yên lặng để giữ hòa khí và đại cục, trong khi tranh cãi sôi nổi nên làm đường sắt cao tốc 200km/h hay 350km/h, nên cho “mở lon Viêt Nam” và “dùng lu” để chống lụt hay không. Dân trí như vậy, làm sao giữ được nước?
Trong khi hy vọng tranh chấp tại bãi Tư chính có thể dàn xếp được (trước mắt), Việt Nam cần chuẩn bị cho mọi tình huống (lâu dài). Trong chuyến thăm Mỹ sắp tới của Tổng Bí thư/Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng (nếu sức khỏe cho phép), việc ký kết hay bàn bạc về một thỏa thuận hợp tác chiến lược (như với các đồng minh/đối tác khác) là thiết yếu để tạo ra một đòn bẩy chiến lược đủ sức răn đe đối với các tham vọng của Trung Quốc. Điều này phù hợp với “chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển” (NQD)
KD: Tác giả Nguyễn Quang Dy vừa gửi bài viết này. Chủ quyền biển đảo, an ninh Quốc gia ra sao, phụ thuộc vào tầm nhìn, sự khôn ngoan cùng quyết đóan của những người lãnh đạo cao cấp nhất của đất nước hiện thời
Hậu thế tủi hổ hay không, đều phụ thuộc vào tầm, trí và tâm của các vị!
——————
Ảnh Autoxe

Muốn hòa bình phải chuẩn bị chiến tranh” (Si vis pacem, para bellum).
Những gì đang diễn ra tại bãi Tư Chính là dư chấn như sóng ngầm tiếp theo khủng hoảng lần trước (7/2017 và 3/2018).
Vì vậy, tuy không bất ngờ nhưng cũng đừng chủ quan. Theo báo SCMP (12/7/2019), Trung Quốc đã điều tầu HD-8 đến vùng biển gần bãi Tư Chính (Vanguard Bank) để thăm dò dầu khí (từ 3/7/2019). Tàu HD-8 được hộ tống bởi 2 tàu hải cảnh số 3901 (12.000 tấn) và số 37111 (2.200 tấn), được trang bị trực thăng và pháo.  
Cảnh Sát Biển Việt Nam đã điều 4 tàu CSB đến ngăn chặn các tàu Trung Quốc vi phạm chủ quyền. Ngoài 4 tàu CSB Việt Nam và 2 tàu hải cảnh Trung Quốc trực tiếp đối đầu (stand-off) suốt tuần qua tại vùng biển gần bãi Tư Chính (cách Vũng Tầu khoảng 440km), có hàng chục tàu khác của hai bên hoạt động ở ngoại vi. Sự kiện này xảy ra bất chấp cam kết (5/2019) của bộ trưởng Quốc phòng hai nước nhằm giải quyết tranh chấp qua đàm phán.
Theo báo chí chính thống (11/7/2019), Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã đến thăm và làm việc với Bộ Tư lệnh Cảnh sát Biển. Theo nguồn tin không chính thức, Thủ tướng đã nói chuyện qua điện thoại với các tàu CSB đang hoạt động tại vùng biển bãi Tư Chính. Tuy nội dung cụ thể không được thông báo, nhưng chắc Thủ tướng đã chỉ đạo CSB nâng cao cảnh giác để tránh bị động và bất ngờ trước các tình huống khó lường có thể xảy ra trên biển.   
Bối cảnh cũ
Cuộc đối đầu lần này tiếp nối cuộc khủng hoảng lần trước tại bãi Tư Chính (7/2017 & 3/2018) cũng như sự kiện dàn khoan HD-981 (5/2014). Trong cuộc khủng hoảng lần trước, Trung Quốc đã huy động hàng trăm tàu để hộ tống dàn khoan HD-760 tiến vào vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Họ đã đe dọa Việt Nam để buộc Repsol phải dừng khoan tại lô 136/03 (Cá Kiếm Nâu) và lô 07/03 (Cá Rồng Đỏ) nằm trên thềm lục địa của Việt Nam.  
Theo các chuyên gia, ExxonMobil (Mỹ) ký hợp đồng với PVN để khai thác khí tại lô 118 (Cá Voi Xanh) có thể làm Bắc Kinh tức giận. Nhưng chắc họ tức giận hơn khi PVN và Repsol (Tây Ban Nha) định khai thác dầu khí tại lô 136/03 và lô 07/03 tại khu vực bãi Tư Chính. Lô 136/03 và 07/03 kề bên (overlaps) một lô dầu khí lớn mà Trung Quốc đã bán quyền khai thác cho Crestone (từ năm 1992) nay thuộc quyền Brightoil (Trung Quốc).
Tháng 4/2017, kế hoạch khai thác dầu khí tại cụm Cá Rồng Đỏ được chính phủ Việt Nam chấp thuận, theo đó 12 giếng dầu sẽ lần lượt được đưa vào hoạt động (từ cuối 2019) có tổng công suất dự kiến khai thác mỗi ngày từ 25.000 đến 30.000 thùng dầu và 60 triệu m3 khí. Lô 07/03 (Cá Rồng đỏ) gần bờ nhất nên sẽ được ưu tiên triển khai trước. Nhưng việc hủy bỏ kế hoạch khai thác mỏ Cá Rồng đỏ làm các bên chịu thiệt hại tới 200 triệu USD.
Nguyên nhân chính là do Trung Quốc áp đặt đường “lưỡi bò”, đe dọa tấn công các đảo của Việt Nam tại Trường Sa, nếu không dừng dự án Cá Rồng Đỏ. Nay Trung Quốc lại điều tầu HD-8 và các tầu hải cảnh đến bãi Tư Chính có thể để phản ứng PVN hợp tác với Nhật (Sumitomo) định lắp đặt một dàn khoan lớn tại lô 39 & 40/01, như cách PVN và Gasprom (Nga) đã hợp tác khai thác tại lô 05/2 & 05/3 (Hải Thạch & Mộc Tinh) tại Nam Côn Sơn. 
Theo quan điểm của Việt Nam (và quốc tế), việc Trung Quốc không cho Việt Nam và các đối tác thăm dò và khai thác dầu khí tại lô 136/03 và 07/03 hay lô 118 (Cá Voi Xanh), là vô lý và ngang ngược. Tuy lô 118 nằm ngoài đường “Lưỡi bò”, Trung Quốc vẫn lập luận rằng khi ExxonMobil khai thác họ có thể hút cạn bể khí “dưới đường “Lưỡi bò”. Trong bối cảnh hiện nay, ưu tiên cao nhất là phải triển khai sớm dự án Cá Voi Xanh. 
Thời điểm mới
Theo Stratfor (12/7/2019) “Trung Quốc và Việt Nam đều không thông báo công khai về đối đầu lần này vì họ không muốn tình trạng căng thẳng đó leo thang vào lúc này”. Báo chí hai nước cũng không lên tiếng (trừ báo SCMP tại Hong Kong). Nhưng từ năm ngoái, ông Jack Ma, chủ của Alibaba đã trở thành cổ đông lớn của báo này, nên SCMP không còn độc lập như trước. Tuy nhiên, người ta biết rằng ngày nay mọi hoạt động trên biển không thể qua được mắt vệ tinh, và mọi diễn biến không thể dễ dàng bưng bít thông tin như trước.
Nhưng điều đáng lưu ý là thời điểm xảy ra sự kiện đối đầu tại Bãi Tư chính lại trùng hợp với chuyến thăm chính thức Trung Quốc của Chủ tịch Quốc hội Việt Nam. Tiếp theo thỏa thuận “hưu chiến” Mỹ-Trung tại G-20 Osaka summit (29/6/2019), Mỹ đã quyết định đánh thuế 456% lên thép của Việt Nam có nguồn gốc từ Đài Loan hay Hàn Quốc. Bắc Kinh có thể nghĩ rằng lúc này Hà Nội đang ở thế bất lợi, nên họ cần gây sức ép mạnh hơn.  
Trong khi tiếp Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Nguyễn Thị Kim Ngân tại Bắc Kinh (11/7/2019), Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói “hai nước nên bảo vệ hòa bình và ổn định trên biển bằng hành động cụ thể” (safeguard maritime peace and stability with concrete actions). Trước đó, Chủ tịch Quốc hội Trung Quốc Lật Chiến Thư cũng đã nói với Chủ tịch Quốc hội Việt Nam là “hai bên nên cộng tác để xây dựng bộ quy tắc ứng xử (COC) tại Biển Đông”.
Trước đó, khi G-20 Osaka summit đang họp thì Hải quân Trung Quốc tập trận bắn đạn thật tại Biển Đông (phía Bắc Trường Sa, từ 29/6 đến 3/7). Bộ Quốc phòng Mỹ cảnh báo Trung Quốc đã bắn thử tên lửa diệt hạm YJ-12 từ Trường Sa, đe dọa tự do hải hành tại Biển Đông. Gần đây, (6/2019) Hải quân Trung Quốc đã tăng cường hoạt động tại khu vực đảo Thị Tứ, và đâm chìm một tàu đánh cá Philippines tại bãi Cỏ Rong (mà không cứu người).
Có thể nói, trong khi Mỹ-Trung “vừa đánh vừa đàm”, Trung Quốc tăng cường gây sức ép và bắt nạt các nước khu vực (như Philippines và Việt Nam). Một là để thử phản ứng của Mỹ và đồng minh. Hai là để phân hóa ASEAN và giữ Việt Nam không ngả theo Mỹ, trước chuyến thăm Mỹ của lãnh đạo Việt Nam. Ba là để trấn an nội bộ trong nước, vì mỗi khi nội bộ bất ổn thì Bắc Kinh thường gây chuyện với bên ngoài để kích động tinh thần dân tộc.   
Khả năng chiến tranh
Theo Graham Allison (Belfer Center/Harvard), Mỹ và Trung Quốc dễ sa vào “bẫy Thucydides”, và chiến tranh tại Biển Đông khó tránh khỏi. Allison khảo sát 16 trường hợp tranh chấp trên thế giới, có 12 trường hợp dẫn đến chiến tranh. Với đa số áp đảo (3/4), Allison lập luận rằng đó là “quy luật tất yếu” (inevitable). Nhưng lập luận đó có lẽ không ổn.
Theo Alexander Vuving (APCSS/Hawaii), 12 trường hợp Allison cho là đã xảy ra chiến tranh có đặc điểm như “prisoner’s dilemma”, trong khi 4 trường hợp còn lại (không xảy ra chiến tranh) có đặc điểm như “chicken game”. Theo lý thuyết trò chơi, 2 loại đó có đặc điểm khác nhau, nên kết cục khác nhau, không thể “vơ đũa cả nắm”. Trong tranh chấp tại Biển Đông, khả năng xảy ra chiến tranh Mỹ-Trung “rất thấp” (unlikely) vì giống “chicken game”.
Tại Biển Đông, Trung Quốc triển khai chiến lược “tầm ăn dâu” để “thay đổi thực địa” (change facts on the ground) như một “chuyện đã rồi” (fait accomli). Trong khi người Trung Quốc coi Biển Đông như một “vùng xám” (grey area) để họ chơi cờ vây và vận dụng Binh pháp Tôn Tử (không đánh mà thắng), thì người Mỹ thường chơi cờ vua và vận dụng binh pháp Clausewitz.  Đó là hai cách tư duy theo hệ quy chiếu khác nhau, không nên lẫn lộn.
Tại Biển Đông, Trung Quốc thường dùng kế sách “bên miệng hố chiến tranh” (brinkmanship) để bắt chẹt đối phương phải nhân nhượng. Trong trò chơi “brinkmanship”, muốn hòa bình phải sẵn sàng chiến tranh. Winston Churchill đã nói “Một dân tộc tìm cách tránh chiến tranh bằng cái giá của sự nhục nhã thì cuối cùng sẽ nhận lấy cả sự nhục nhã và chiến tranh”. Cụ Hồ cũng từng nói “chúng ta càng nhân nhượng thì thực dân Pháp càng lấn tới”. Nay Trung Quốc là “thực dân mới” (lời ông Mahathir), nếu càng nhân nhượng, họ càng lấn tới.
Dưới thời ông Obama, Mỹ không dám đương đầu với Trung Quốc như thời ông Trump hiện nay. Trung Quốc đã nắm được chỗ yếu đó, nên đã lấn tới. Tuần tra FONOP tại Biển Đông theo cách “đi qua vô hại” (innocent passage) đã vô hình trung khuyến khích Trung Quốc càng hung hăng hơn. Trung Quốc đã tranh thủ bồi đắp và quân sự hóa các đảo nhân tạo mà họ chiếm tại Hoàng Sa và Trường Sa thành các căn cứ quân sự như hiện nay.    
Đối tác chiến lược
Nhưng tại sao Trung Quốc lại tập trung gây sức ép tại bãi Tư Chính mà không gây sức ép tại  mỏ khí Cá Voi Xanh (lô 118) của ExxonMobil. Đơn giản vì bãi Tư Chính là khâu yếu nhất, khó bảo vệ vì cách xa bờ (cách Vũng Tầu 440km). Tháng 7/2017 và 3/2018, Việt Nam và Repsol (Tây Ban Nha) đã phải ngừng khoan dầu khí và chịu thua Trung Quốc do đơn độc và yếu hơn (không có đồng minh bảo vệ). Trong khi đó, Cá Voi Xanh (lô 118) của ExxonMobil chỉ cách Đà Nẵng 88km, và đụng vào ExxonMobil là đụng vào Hải Quân Mỹ.
Nếu Trung Quôc bắt nạt được Việt Nam và Tây Ban Nha (tại lô 136/03 và 07/03), thì họ có thể gây sức ép với Ấn Độ (tại lô 128) và Mỹ (tại lô 118) để nhổ ba cái gai nhọn cắm vào “lưỡi bò” của họ. Nếu nhổ được ba cái gai đó, họ sẽ kiểm soát được Trường Sa và làm chủ Biển Đông. Cũng như Scarborough, bãi Tư Chính là “làn ranh đỏ” (red line), có ý nghĩa địa chiến lược. Nếu Việt Nam (và Mỹ) để mất bãi Tư Chính vào tay Trung Quốc như Philippines (và Mỹ) đã để mất Scarborough (năm 2012) thì đó sẽ là một sai lầm chiến lược lớn.
Các sự kiện diễn ra liên quan đến lô 136/03 (Cá Kiếm nâu) tháng 7/2017, lô 118 (Cá Voi xanh) tháng 11/2017, và lô 07/03 (Cá Rồng đỏ) tháng 3/2018, đã làm bộc lộ bản chất và thái độ ngang ngược của Trung Quốc. Họ dựa trên sự áp đặt đường lưỡi bò bất hợp pháp tại biển Đông để ngăn cản tất cả các đối tác quốc tế nào muốn hợp tác dầu khí với Việt Nam. Điều đó nhất quán với “Tam chủng Chiến pháp” (Three War Doctrine) của Trung Quốc.
Nhưng liệu Mỹ dưới thời ông Trump có bảo vệ Việt Nam không, khi hai bên chưa phải là đồng minh và đối tác chiến lược? Theo chuyên gia Bonnie Glaser (CSIS) “có rất ít khả năng Mỹ sẽ can thiệp quân sự để bảo vệ Việt Nam chống lại Trung Quốc, vì Việt Nam không phải là đồng minh của Mỹ”. (What would the U.S. have done differently? I find it unlikely that the U.S. would militarily defend Vietnam against China. Vietnam isn’t an ally).
Nếu Mỹ không can thiệp vào tranh chấp tại Biển Đông và không sẵn sàng bảo vệ đồng minh hay đối tác (như Philippines hay Việt Nam), thì đúng ý Trung Quốc, vì họ chỉ muốn loại Mỹ ra khỏi Biển Đông. Nếu ASEAN cũng không can thiệp và khoanh tay đứng nhìn khi Việt Nam bị bắt nạt và đe dọa thì cũng đúng ý Trung quốc. Họ chỉ muốn phân hóa làm suy yếu ASEAN bằng cách tách bó đũa ra để bẻ từng chiếc, nên không đàm phán đa phương.  
Alexander Vuving đã nhận xét rằng quan hệ Trung-Việt nay tách xa hơn “nhưng không quá xa”, còn quan hệ Mỹ-Việt nay gần hơn “nhưng không quá gần”. Tuy nhiên, sau khi tổng thống Obama đến thăm Việt Nam (5/2016), bỏ cấm vận vũ khí, và thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đến thăm Mỹ (6/2017), gặp Tổng thống Donald Trump, thì quan hệ Mỹ-Việt hầu như đã trở thành đối tác chiến lược “trên thực tế” (de facto). Thế cân bằng tĩnh đang bị phá vỡ, biến tam giác cân “Mỹ-Trung-Việt” trở thành tam giác “bất cân xứng”, đầy biến số.
Làm sao giữ nước
Vấn đề cốt lõi (bottom line) là Trung Quốc muốn áp đặt đường “lưỡi bò” để thâu tóm Biển Đông như cái ao của họ. Trung Quốc không muốn Việt Nam (hay Philippines) hợp tác khai thác dầu khí tại Biển Đông với bất kỳ đối tác nào khác (như Tây Ban Nha, Mỹ, Ấn Độ, Nga, Nhật) mà không phải Trung Quốc. Họ chỉ muốn Việt Nam cùng Trung Quốc khai thác chung theo cách của họ mà ông Mahathir đã chỉ trích là “thực dân kiểu mới”.
Trong bối cảnh trật tự thế giới ngày càng mất trật tự (disorder) như hiện nay, nước nào cũng cần có đồng minh chiến lược để không bị cô độc. Những nước nhỏ yếu hơn là hàng xóm của một siêu cường (như Trung Quốc) càng cần có đồng minh chiến lược để làm đối trọng khi cần thiết (hedging strategy). Nhưng đừng nên ảo tưởng trông chờ vào cường quốc khác bảo vệ mình, nếu không biết phát huy nội lực để tự cường và độc lập. Muốn vậy, phải nâng cao dân trí, đổi mới thể chế và điều chỉnh hệ quy chiếu để không bị lạc hậu và tụt hậu.
Dư luận cho rằng trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam cần ưu tiên đầu tư để nâng năng lực của Cảnh sát Biển (nói riêng) và Hải quân (nói chung). Điều đó tuy đúng nhưng có lẽ chưa đủ, và có thể là “quá ít và quá muộn” (too little too late). Tuy phải làm mọi cách để nâng cao năng lực CSB, nhưng năng lực chiến đấu không chỉ phụ thuộc vào sức mạnh cứng (như khí tài và hỏa lực) mà còn phụ thuộc vào sức mạnh mềm (như dân trí và dân khí).
Ngày trước, khi thực dân Pháp đem chiến hạm đến cửa biển Thuận An để dọa nạt, triều đình chỉ muốn yên lặng để “giữ hòa khí”, trong khi người Việt chỉ ham uống rượu và ngâm thơ. Dân trí như vậy, làm sao không mất nước? Ngày nay, khi Trung Quốc đem chiến hạm đến bãi Tư Chính để bắt nạt, Việt Nam cũng muốn yên lặng để giữ hòa khí và đại cục, trong khi tranh cãi sôi nổi nên làm đường sắt cao tốc 200km/h hay 350km/h, nên cho “mở lon Viêt Nam” và “dùng lu” để chống lụt hay không. Dân trí như vậy, làm sao giữ được nước?
Trong khi hy vọng tranh chấp tại bãi Tư chính có thể dàn xếp được (trước mắt), Việt Nam cần chuẩn bị cho mọi tình huống (lâu dài). Trong chuyến thăm Mỹ sắp tới của Tổng Bí thư/Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng (nếu sức khỏe cho phép), việc ký kết hay bàn bạc về một thỏa thuận hợp tác chiến lược (như với các đồng minh/đối tác khác) là thiết yếu để tạo ra một đòn bẩy chiến lược đủ sức răn đe đối với các tham vọng của Trung Quốc. Điều này phù hợp với “chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển” (theo Nghị quyết 36-NQ/TW). 
Tham khảo

“China and Vietnam in standoff over Chinese survey ship mission to disputed reef in South China Sea”, Liu Zhen, South China Morning Post, July 12, 2019

“China, Vietnam: Reports Suggest Maritime Standoff Near Spratly Islands”, Stratfor, situation report, July 12, 2019
“Tensions Bubble to the Surface in China-Vietnam Spat”, Murray Hiebert & Gregory Poling, CSIS AMTI update, June 28, 2017
“Khủng hoảng Biển Đông lần thứ hai”, Nguyễn Quang Dy, Viet-studies, July 31, 2017
NQD. 14/7/2019