TÔI TƯ THẮNG TÔI

TÔI ĐÃ THẮNG CHÍNH TÔI !

Tôi vốn là người có máu “xê dịch” như chàng Nguyễn trong “Thiếu quê hương” của Nguyễn Tuân, tuy nhiên tuổi càng cao máu mê xê dịch càng giảm . 4 năm trước đi xuyên Việt bằng xe nhà với vợ chồng Lý-Liên và cụ Tú Riềng theo phong cách “vui đâu chầu đấy ” mệt thì nghỉ giữa đường, đói thì dừng xe kéo nhau vào bìa rừng mở cơm nắm, muối vừng kèm bia bọt  ra xơi ! Có lẽ thử thách nhất là trèo lên lung chừng núi rồi chui vào hang Sơn Đoòng .Còn bình thường thì tính cung đường chọn các điểm có “ chiến hữu” thân quen với nữ Trưởng đoàn làm trạm dừng chân lấy sức đi tiếp ! Lâu hơn nữa, năm 2003 chuyến “về lại trường xưa” (Lư Sơn -Quế Lâm ) cùng với Tỷ phú đỏ Lê Minh Ngọc-người cao niên nhất trong đoàn, hai chúng tôi đã leo bằng chân 3000 bậc đá từ đáy núi lên đỉnh núi của 1 danh thắng có tên  “Tam điệp tuyền”trên đỉnh Lư Sơn tuyết phủ, trong khi hầu hết các đoàn viên trong đoàn phải kêu trợ giúp bằng …kiệu !  

Lần này, tôi là thành viên của hành trình CARAVAN  do Tập đoàn C.T Group tổ chức định kỳ hàng năm vào dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5 . Những năm trước đoàn đông  vài trăm người, nhiều nhất 350 thành viên ( năm 2012) hành quân di chuyển trên hơn 10 xe hơi các loại theo lộ trình : Saigon – Đà Lạt- Nha Trang- Đà Nẵng -Huế rồi trở về bằng đường hàng không !

Năm nay hành trình Caravan C,T 2019 có tên  “ LUYỆN CHÍ THÉP-VƯỢT THÁC HÓA RỒNG”. 110 thành viên được gọi là các chiến binh , chia làm 5 đội (Team) với tên riêng, mầu áo riêng như Chiến hạm Thần phong (Vàng), Rồng Lửa (Tím), Trái tim Thép ( Xanh lá),  Vòi Rồng ( Xanh lam), Chiến Binh Thép ( Đỏ)  ….nhưng đều chung  mục tiêu qua chuyến hành trình sẽ rèn luyện để trở thành  “CHIẾN BINH THÉP” có tính KỶ LUẬT WEST POINT và TỐC ĐỘ F1 !

Các cấp lảnh đạo  Tập đoàn được phân công phụ trách 2 Ban , BAN TỔ CHỨC và BAN GIÁM KHẢO .

Có hàng chục các cuộc tỉ thí, đua tài, các trò chơi trí tuệ và thể lực :  Từ leo núi tìm và giải mật mã đến xuống biển xây lâu đài cát. Từ  bóng đá bóng chuyền, đá cầu, kéo co, vượt chướng ngại vật đến thi nấu ăn, thi tập thể vẽ tranh và thi người đẹp Tập đoàn   v.v…tất cả đều mang tính chuyên nghiệp cao và có chấm điểm .  Đặc biệt  đêm Gala  tuyệt vời với 1 chương trình bảo đảm tính giải trí tưng bừng mà vẫn mang ý nghĩa cao đẹp truyền cảm hứng cho người trẻ yêu quê hương đất nước, yêu công ty mình đang phục vụ  và mong muốn được góp phần vào sự phồn vinh chung, trong đó có hạnh phúc gia đình mình !

Trong hành trình 5 ngày 4 đêm này không chỉ có các hoạt động ngoài trời ! Có tới 3 cuộc hội thảo trong hội trường , mỗi cuộc trung bình 180 phút – không giải lao ! Tôi có ý tò mò xem họ- Tập đoàn chủ yếu kinh đoanh Địa ốc-Bất động sản, họ huấn luyện cho “người lao đông” của họ điều gì ?. Chắc chắn là dậy cho họ cách kinh doanh, cách cạnh tranh đối đầu với đối thủ - Thương trường là chiến trường mà ! Không ! Tôi đã nhầm và điều này mới cuốn hút được tôi dự hết cả 3 cuộc Hội thảo với 1 tâm trang như vừa được …khai sáng ! Vâng, buổi đầu là chủ đề : “Quặng- Ngọc trong đá  và luyện thành ngọc“, buổi thứ 2 “ Ai là người lãnh đạo tuyệt vời”, và thứ 3 mới là “ Tìm ra đối thủ và đối đầu với đối thủ trên thương trường”. Hóa ra trước tiên họ dậynhau về kỹ năng sống, về cách làm 1 con NGƯỜI TỬ TẾ. Buổi đầu tiên, bà Phó TGĐ  trẻ , kết thúc bài giảng của mình bằng 1 chia sẻ qua bài hát của Trịnh Công Sơn. Có câu  : “Sống  trong đời sống , cần có 1 tấm lòng. Để làm gì em biết không ? Để gió cuốn đi ….” Buổi hội thảo thứ 3 ( chủ đề nhậy cảm, mời người ngoài ra khỏi hội trường). Ông Chủ tịch kiêm TGĐ tập đoàn ( Trên 50 một chút ), hỏi : Ai hiện nay là đối thủ số 1 của chúng ta, và chúng ta phải làm gì để  đuổi kịp và vượt họ với tốc độ F1 ? Nhiều tiếng xôn xao nhưng chỉ có 1 học viên nói trúng- Đó là Tập đoàn BĐS X mạnh nhất VN hiện nay (thậm chí đã  đứng đầu ĐNA!). Rôi sau vài phân tích, ông  CT Tập đoàn khẳng định mạnh mẽ: Rất đúng ! Ta chọn họ là đối thủ số 1, vì họ chính là …THẦY ta !     

Những bài học kiểu này, tôi làm việc trong CQ Nhà nước mấy chục năm, rất ít thấy . Chỉ nhớ loáng thoáng những nghị quyết này nọ với các con số chỉ tiêu vừa cụ thể lại mơ hồ, miễn sao cuối năm chạy cho được tấm bằng khen lồng khung kinh cất trong ngăn kéo thủ trưởng, thêm cái phong bì mỏng tang (bù thêm tiền CQ) làm bữa liên hoan gọi là chào mừng thành tích nhân ngày gì đó !

Cụ Tù Riềng vài lần ái ngại hỏi tôi: Già cả rồi đi như thế này có mệt không? Có chịu nổi không ?

Thưa , Trong suốt hành trình,  tất cả các thành viên trong Đoàn Caravan đều được hưởng tiêu chuẩn như nhau ( tổng chi 12 triệu/người). Ăn nghỉ tại các Resort , Khách sạn sang trọng (5 sao) như Dalat Edensee, Ibis Stykes Hotel, Sunny Beach Resort, Leman Tree Resort Nha Trang …và dọc đường  thưởng thức các  đặc sản vùng miền đi qua  Mình được tín nhiệm cử làm Trưởng BGK ( cùng 2 bà phó TGĐ thành viên và 1 chuyên viên giữ chân Thư ký giúp việc) . May được các bà Sếp thương  Trưởng Ban….già, nên hễ việc gì khó, vất vả là lại … “Thôi bác cứ để việc ấy cho chúng em !”. Nói tóm lại là “ Mệt thì có mệt nhưng còn ham vui !”.

Có chút an ủi : Thế là cũng đã 1 lần nữa mình thắng mình !  

------------------

Caravan CT 2019 từ 8-12/5/)

Viết xong 15/5/2019

TẠI SAO VIỆT NAM KHÔNG BỊ ĐỒNG HÓA SAU 1.000 NĂM BẮC THUỘC ?

Tác giả: Nguyễn Hải Hoành

Tiếng ta còn thì nước ta còn!

Đồng hóa dân tộc (national assimilation) gồm: 1- Đồng hóa tự nhiên, tức quá trình dân tộc A trong giao tiếp với dân tộc B, do chịu ảnh hưởng lâu dài của B mà A tự nhiên dần dần mất bản sắc của mình, cuối cùng bị B đồng hóa; đây là một xu hướng tự nhiên trong tiến trình lịch sử loài người. 2- Đồng hóa cưỡng chế: sự cưỡng bức một dân tộc nhỏ yếu hơn chấp nhận ngôn ngữ, chữ viết, phong tục, tập quán của một dân tộc lớn mạnh hơn; đây là một tội ác.

Đồng hóa dân tộc chủ yếu diễn ra dưới hình thức đồng hóa văn hóa, trong đó chủ thể đồng hóa thường là một nền văn hóa mạnh và tiên tiến (như đông dân hơn, kinh tế phát triển hơn, đã có chữ viết, có các hệ tư tưởng), đối tượng đồng hóa thường là nền văn hóa yếu và lạc hậu hơn. Đồng hóa ngôn ngữ là công cụ đồng hóa văn hóa thông dụng nhất, quan trọng nhất, hiệu quả nhất. Một dân tộc bị mất tiếng nói mẹ đẻ của mình và phải nói tiếng của một dân tộc khác thì không còn giữ được bản sắc dân tộc nữa.

Trong lịch sử, các nền văn hóa yếu thường bị nền văn hóa mạnh đồng hóa. Thời cổ, Trung Quốc là quốc gia đông người nhất và có nền văn minh tiên tiến nhất châu Á. Nền văn hóa Hán ngữ của họ có sức đồng hóa rất mạnh. Dân tộc Hồi ở phía Tây nước này, ngày xưa dùng chữ A Rập, sau nhiều năm giao lưu với người Hán cũng toàn bộ dùng chữ Hán và nói tiếng Hán. Ngay cả các dân tộc nhỏ nhưng mạnh về quân sự, sau khi thôn tính và thống trị Trung Quốc được ít lâu cũng bị nền văn hóa Hán ngữ đồng hóa.

Thí dụ dân tộc Mãn sau khi chiếm Trung Quốc và lập triều đại nhà Thanh đã lập tức tiến hành đồng hóa dân tộc Hán: cưỡng bức đàn ông Hán phải cạo nửa đầu và để đuôi sam, phải bỏ chữ Hán mà chỉ dùng chữ Mãn làm chữ viết chính thức trên cả nước. Nhưng đến giữa đời Thanh, tức sau khoảng 100 năm thì tiếng Mãn cùng chữ Mãn đều biến mất, từ đó trở đi người Mãn chỉ dùng tiếng Hán và chữ Hán, nghĩa là họ lại bị đồng hóa ngược bởi chính nền văn hóa của dân tộc bị họ cai trị lâu tới 267 năm!

Các nước đế quốc thực dân sau khi chiếm thuộc địa đều cưỡng chế đồng hóa ngôn ngữ dân bản xứ, quá trình này diễn ra khá nhanh, nhìn chung sau 5-6 thế hệ (mỗi thế hệ 25 năm), tiếng nói của người bản xứ đã bị thay bằng ngôn ngữ của nước cai trị. Đầu thế kỷ XV, Brazil bị Bồ Đào Nha chiếm, chẳng bao lâu tiếng Bồ trở thành ngôn ngữ chính thức duy nhất của người Brazil. Nhiều thuộc địa Pháp ở châu Phi như Bénin, Togo, Sénegan… dùng tiếng Pháp làm ngôn ngữ chính duy nhất. Năm 1918 nước ta bắt đầu dạy tiếng Pháp ở lớp cuối tiểu học, 10-20 năm sau toàn bộ học sinh trung học cơ sở trở lên đến trường đã chỉ nói tiếng Pháp, giáo viên chỉ giảng dạy bằng tiếng Pháp. Nếu cứ thế dăm chục năm nữa thì có lẽ Việt Nam đã trở thành nước nói tiếng Pháp.

Thế nhưng sau hơn 1.000 năm bị bọn phong kiến người Hán thống trị và cưỡng bức đồng hóa, dân tộc Việt Nam vẫn không bị Hán hóa, vẫn giữ nguyên được nòi giống, tiếng nói và phong tục tập quán.

Đây quả là một điều kỳ diệu có lẽ chưa dân tộc nào khác làm được. Đáng tiếc là chưa thấy nhiều người quan tâm nghiên cứu vấn đề này, một thành tựu vĩ đại đáng tự hào nhất của dân tộc ta (nói cho đúng là của tổ tiên ta thôi, còn chúng ta bây giờ thua xa các cụ).

Vì sao tổ tiên ta có thể làm được kỳ tích ấy ? Có người nói đó là do dân ta giàu tinh thần yêu nước, tinh thần dân tộc, xã hội có cơ chế làng xã bền chặt, v.v… Nói như vậy có lẽ còn chung chung, nếu đi sâu phân tích tìm ra được nguyên nhân cụ thể thì sẽ giúp ích hơn cho việc phát huy các truyền thống quý báu của dân tộc ta. Thực tế cho thấy tổ tiên ta giành được thắng lợi chống đồng hóa không phải bằng đấu tranh vũ trang mà chủ yếu bằng tài trí.

Xin nói thêm rằng chính người Trung Quốc cũng rất quan tâm vấn đề này. Chúng tôi đã thử nêu lên mạng Bách Độ (Baidu) của họ câu hỏi “Vì sao Trung Quốc thống trị Việt Nam hơn 1.000 năm mà Việt Nam không bị đồng hóa?”

Từ hàng triệu kết quả, có thể thấy đa số dân mạng Trung Quốc đều có chung một thắc mắc lớn: Vì sao bị Trung Quốc thống trị lâu thế mà người Việt Nam vẫn không nói tiếng Trung Quốc? Nói cách khác, họ coi đồng hóa ngôn ngữ là tiêu chuẩn đồng hóa quan trọng nhất và đều thừa nhận Trung Quốc đã không đồng hóa nổi Việt Nam. Họ tỏ ra tiếc nuối về sự kiện Việt Nam sau hơn 10 thế kỷ từng là quận huyện của Trung Quốc, từng dùng chữ Hán hàng nghìn năm mà rốt cuộc lại trở thành một quốc gia độc lập, dùng chữ Latin hóa, ngày nay là nước chống lại mạnh nhất chính sách xâm lấn Biển Đông của Bắc Kinh.

Do hiểu biết Việt Nam rất ít, thậm chí hiểu sai, hầu hết dân mạng Trung Quốc không tìm được lời giải thắc mắc trên, kể cả người tỏ ra am hiểu lịch sử nước ta. Họ nêu các lý do:

– Văn hóa Việt Nam có trình độ Hán hóa cao(?), người Việt rất hiểu và không phục Trung Quốc;

– Việt Nam ở quá xa Trung nguyên, khí hậu nóng, quan lại người Hán ngại sang Việt Nam làm việc, đã sang thì chỉ lo làm giàu, không lo đồng hóa dân bản xứ;

– Các nhân vật tinh hoa Trung Quốc như Lưu Hy, Hứa Tĩnh, Hứa Từ, Viên Huy (劉熙、許靖、許慈、袁徽) chạy loạn sang Việt Nam đã giúp nước này có nền văn hóa không kém Trung Quốc;

– Người Hán di cư đến Việt Nam đều bị người bản xứ đồng hóa v.v…

Nói chung họ đều chưa thấy, hay cố ý lờ đi nguyên nhân chính là ở tài trí của người Việt.

Nhưng họ nói người Việt Nam hiểu Trung Quốc là đúng. Do sớm hiểu rõ ý đồ thâm hiểm của phong kiến người Hán muốn đồng hóa dân tộc ta nên tổ tiên ta đã kịp thời đề ra đối sách. Cụ thể là đã tìm ra cách giữ gìn được tiếng nói của dân tộc mình trong quá trình bị bọn thống trị người Hán cưỡng bức học chữ Hán.

Mấy nghìn năm sau, một học giả lớn của dân tộc ta tóm tắt bài học lịch sử này trong một câu nói rất chí lý: “Tiếng ta còn thì nước ta còn!”

Sau khi chiếm nước ta (203 tr. CN), Triệu Đà đã ép buộc dân ta học Hán ngữ, nhằm đồng hóa họ bằng ngôn ngữ. Có lẽ đây là thời điểm muộn nhất chữ Hán vào nước ta.[1] Sách “Việt giám Thông khảo Tổng luận” do Lê Tung viết năm 1514 có chép việc họ Triệu mở trường dạy người Việt học chữ Hán.[2] Về sau, tất cả các triều đại người Hán cai trị Việt Nam đều thi hành chính sách đồng hóa. Triều nhà Minh còn tìm cách tiêu diệt nền văn hóa của ta, như tiêu hủy toàn bộ các thư tịch do người Việt viết, bắt nhân tài, thợ giỏi người Việt sang Trung Hoa phục dịch.

Như vậy, dân tộc ta buộc phải chấp nhận học chữ Hán từ rất sớm (trước Triều Tiên, Nhật Bản nhiều thế kỷ). Do hiểu biết người Hán nên tầng lớp tinh hoa người Việt đã nhanh chóng nhận ra nếu cứ học như thế thì cuối cùng tiếng Việt sẽ bị thay bằng tiếng Hán, dân ta sẽ trở thành một bộ phận của Trung Quốc.

Vậy cha ông ta đã dùng cách nào để giữ được tiếng nói của dân tộc trong hơn 1.000 năm bị cưỡng bức học và dùng chữ Hán cũng như phải tiếp thu nhiều yếu tố của nền văn minh Trung Hoa?

Vấn đề này rất cần được làm sáng tỏ để từ đó hiểu được truyền thống quý báu của dân tộc ta. Dưới đây chúng tôi xin mạo muội góp vài ý kiến nông cạn, nếu có sai sót mong quý vị chỉ bảo.

Đọc chữ Hán bằng tiếng Việt: Một sáng tạo xuất sắc của tổ tiên ta

Chữ viết hình vuông là một phát minh lớn của nền văn minh Trung Hoa, được người Hán chính thức sử dụng từ đời nhà Thương (thế kỷ 16 đến 11 tr. CN), ngày nay phổ biến được gọi là chữ Hán.

Thực ra trong hơn 2.000 năm kể từ ngày ra đời, thứ chữ viết ấy chỉ được người Hán gọi là chữ 字 (tự) hoặc văn tự 文字. Đến đời Đường (thế kỷ VII) cái tên 漢字 (Hán tự, tức chữ Hán) mới xuất hiện lần đầu trong sách Bắc Sử 北史do Lý Diên Thọ biên soạn.[3] Sau đó người Nhật và người Triều Tiên cũng gọi thứ chữ này là Hán tự: tiếng Nhật đọc Kanji, tiếng Triều Tiên đọc Hantzu. Cho tới nay Bộ Giáo dục Đài Loan vẫn chỉ gọi là Quốc tự 國字.

Vì thứ chữ ấy khi vào Việt Nam còn chưa có tên nên tổ tiên ta bèn đặt cho nó cái tên là chữ Nho, với ý nghĩa là chữ của người có học, bởi lẽ Nho 儒 là từ dùng để gọi những người có học. Dân ta gọi người dạy chữ là thầy đồ Nho, bút và mực họ dùng để viết chữ là bút Nho và mực Nho.[4]

Đây quả là một điều độc đáo, bởi lẽ Hán ngữ xưa nay chưa hề có khái niệm chữ Nho; tất cả từ điển Hán ngữ cổ hoặc hiện đại và các từ điển Hán-Việt đều không có mục từ Nho tự 儒字 với ý nghĩa là tên gọi của chữ Hán.

Có thể suy ra: Việt Nam thời xưa không có chữ viết (hoặc đã có chữ Việt cổ nhưng chưa hoàn thiện, chưa diễn tả được các khái niệm trừu tượng), vì thế khi tiếp xúc với chữ Hán, tầng lớp tinh hoa của tổ tiên ta đã nhận thấy đây là một phương tiện cực kỳ hữu ích dùng để truyền thông tin được xa và lâu, không bị hạn chế về khoảng cách và thời gian như cách truyền thông tin bằng tiếng nói, do đó họ đã sớm nghĩ tới việc mượn thứ chữ này làm chữ viết của dân tộc ta.

Muốn vậy dân ta phải biết chữ Hán, một thứ ngoại ngữ. Làm cho dân chúng học và dùng được một ngoại ngữ là việc hoàn toàn bất khả thi ở thời ấy. Hơn nữa chữ Hán cổ khó đọc (vì không biểu âm), khó viết (vì có nhiều nét và cấu tạo phức tạp), khó nhớ (vì có quá nhiều chữ), thuộc loại chữ khó học nhất trên thế giới.

Nói chung, mỗi chữ viết đều có một âm đọc; không ai có thể xem một văn bản chữ mà không vừa xem vừa đọc âm của mỗi chữ (đọc thầm hoặc đọc thành tiếng). Mỗi chữ Hán đều có một âm tiếng Hán; muốn học chữ Hán tất phải đọc được âm của nó. Viết chữ Hán khó, tuy thế tập nhiều lần sẽ viết được, nhưng do khác biệt về hệ thống ngữ âm, người Việt nói chung khó có thể đọc được các âm tiếng Hán.

Ngoài ra Trung Quốc là một nước rộng lớn, đông dân; cho tới trước nửa cuối thế kỷ 20 cả nước vẫn chưa thống nhất được âm đọc của chữ. Loại chữ này chỉ thể hiện ý nghĩa, không thể hiện âm đọc, cho nên nhìn chữ mà không biết cách đọc. Người dân các vùng xa nhau thường đọc chữ Hán theo âm khác nhau, thậm chí khác xa nhau, vì thế thường không hiểu nhau nói gì. Các thứ tiếng địa phương ấy ta gọi là phương ngữ, người Hán gọi là phương ngôn (方言); Hán ngữ hiện có 7 phương ngữ lớn, nhiều phương ngữ nhỏ (次方言).

Không thống nhất được âm đọc chữ Hán là một tai họa đối với người Hán. Với người nước ngoài học chữ Hán cũng vậy: khi mỗi ông thầy Tàu đọc chữ Hán theo một âm khác nhau thì học trò khó có thể học được thứ chữ này.

Để có thể học được chữ Hán mà không cần đọc âm tiếng Hán, tầng lớp tinh hoa của tổ tiên ta đã sáng tạo ra một giải pháp xuất phát từ ý tưởng: nếu người Hán khác vùng có thể tự đọc chữ Hán theo âm riêng của vùng, thì ta cũng có thể đọc chữ Hán theo âm riêng của người Việt.

Muốn vậy, mỗi chữ Hán được tổ tiên ta quy ước đọc bằng một (hoặc vài, tùy chữ Hán gốc) âm tiếng Việt xác định có gốc là âm chữ Hán — ngày nay gọi là âm Hán-Việt, nghĩa là mỗi chữ Hán đều được đặt cho một (hoặc vài) cái tên tiếng Việt xác định, gọi là từ Hán-Việt.

Thí dụ chữ 水 được đặt tên là chữ Thủy, âm đọc thủy khác với âm đọc shuẩycủa người Hán. Chữ 色, tiếng Hán đọc sưa, ta đọc sắc. Thủy và Sắc là từ Hán-Việt, cũng là âm Hán-Việt của 水và色.

Âm/từ Hán-Việt được chọn theo nguyên tắc cố gắng bám sát âm Hán ngữ mà tổ tiên ta từng biết.[5] Như chữ 終, âm Hán và âm Hán-Việt đều đọc chung, tức hệt như nhau; chữ 孩, Hán ngữ đọc hái, ta đọc Hài, gần như nhau. Nhưng hầu hết chữ đều có âm Hán-Việt khác âm Hán. Như 集 âm Hán là chí, ta đọc Tập ; 儒 giú, ta đọc Nho. Có chữ âm Hán như nhau mà âm Hán-Việt có thể như nhau hoặc khác nhau, như 同 và 童, âm Hán đều là thúng, từ Hán-Việt đều là Đồng ; nhưng 系 và 細, âm Hán đều là xi, lại có hai từ Hán-Việt khác nhau là Hệ và Tế. Chữ Hán có hai hoặc nhiều âm thì có thể có một, hai hoặc nhiều âm/từ Hán-Việt, như 都 có hai âm Hán là tâu và tu, lại chỉ có một âm/từ Hán-Việt là Đô ; 少 có hai âm Hán shảo và shao, cũng có hai âm/từ Hán-Việt là Thiểu (trong thiểu số) và Thiếu (trong thiếu niên).

Thứ chữ Hán đọc bằng âm Hán-Việt này được dân ta gọi là chữ Nho. Vì đọc chữ bằng tiếng mẹ đẻ nên chữ Nho trở nên dễ học đối với người Việt: chỉ cần học mặt chữ, nghĩa chữ và cách viết văn chữ Hán mà không cần học phát âm cũng như học nghe/nói tiếng Hán. Vì thế thời xưa ở nông thôn nước ta không hiếm người 6-7 tuổi đã biết chữ Nho.[6] Nguyễn Trung Ngạn (1289-1370) 12 tuổi đỗ Cử nhân, 16 tuổi đỗ Hoàng giáp (Tiến sĩ). Người không biết chữ cũng có thể học truyền miệng các tác phẩm ngắn có vần điệu, như Tam Thiên Tự.[7]

Người biết chữ Nho có thể xem hiểu các thư tịch chữ Hán, viết văn chữ Hán; tuy không nói/nghe được tiếng Hán nhưng vẫn có thể dùng bút đàm để giao tiếp bình thường với người Hán. Chỉ bằng bút đàm chữ Nho, Phan Bội Châu giao tiếp được với các nhà cải cách Trung Quốc và Nhật Bản, đưa được mấy trăm thanh niên Việt Nam sang Nhật học quân sự chính trị, chuẩn bị về nước đánh đuổi thực dân Pháp.

Cần nhấn mạnh: vì âm/từ Hán-Việt không thể ghi âm hầu hết từ ngữ tiếng Việt cho nên cách đọc chữ Hán theo âm Việt hoàn toàn không thể biến tiếng Việt thành một phương ngữ của Hán ngữ,[8] và dân ta vẫn hoàn toàn nói và nghe bằng tiếng mẹ đẻ.

Chữ Nho chỉ dùng để viết mà thôi, và chỉ được giới tinh hoa (trí thức và quan lại người Việt) dùng trong giao dịch hành chính, ngoại giao, lễ tiết, chép sử, giáo dục, thi cử, sáng tác văn thơ. Còn ở Trung Quốc, những người nói một trong các phương ngữ tiếng Hán đều có thể dùng chữ Hán để ghi âm được toàn bộ tiếng nói của phương ngữ ấy, nghĩa là họ có thể dùng chữ Hán để ghi âm tiếng mẹ đẻ.

Dĩ nhiên cách đọc tiếng Việt chỉ có thể làm với chữ Hán, là loại chữ biểu ý (ghi ý), chứ không thể làm với chữ biểu âm (ghi âm). Ngày nay âm/từ Hán-Việt của mỗi chữ Hán có thể dễ dàng viết ra bằng chữ Quốc ngữ (một loại chữ ghi âm), nhưng ngày xưa, khi chưa có bất kỳ loại ký hiệu nào ghi âm tiếng nói, tổ tiên ta chỉ có thể truyền khẩu. Thế mà lạ thay, việc dạy chữ Nho đã được mở rộng, ở thời Nguyễn là đến tận làng, có thể suy ra tỷ lệ người biết chữ Hán của dân ta cao hơn Trung Quốc!

Chỉ bằng cách truyền miệng mà người Việt thời xưa đã tạo ra được một bộ từ Hán-Việt tương ứng với bộ chữ Hán khổng lồ — bộ chữ này trong Tự điển Khang Hy (1716) có hơn 47 nghìn chữ; Tiêu chuẩn Nhà nước Trung Quốc GB18030 (2005) có 70.217 chữ; Trung Hoa Tự hải có 85.568 chữ Hán.

Quá trình tiến hành Việt Nam hóa phần ngữ âm của chữ Hán kéo dài trong hàng nghìn năm, là một thành tựu văn hóa vĩ đại. Có thể phỏng đoán đó là một quá trình mở, do nhiều thế hệ người Việt thực hiện, thể hiện sức sáng tạo bất tận của tổ tiên ta.

Nhật và Triều Tiên cũng mượn dùng chữ Hán, nhưng họ tự đến Trung Hoa nghiên cứu đem chữ Hán về dùng chứ không bị ép dùng từ sớm như ta. Họ cũng đọc chữ Hán theo âm bản ngữ của dân tộc mình — giải pháp do người Việt nghĩ ra và thực hiện trước họ nhiều thế kỷ.

Nhà ngôn ngữ học nổi tiếng Nguyễn Tài Cẩn nói: “Cách đọc Hán Việt là một tài sản của riêng dân tộc ta. Có dùng nó khi đọc Đạo đức kinh, Kinh Thi, Sở từ… thì mới phù hợp với thói quen dân tộc, tiện lợi cho dân tộc. Theo ý chúng tôi, dùng cách đọc Hán Việt ở những trường hợp này là một điều hết sức phù hợp với khoa học. Đọc theo lối Hán Việt thì dễ hiểu hơn, bởi lẽ ngay trong tiếng Việt đã có khá nhiều tiếng Hán Việt quen thuộc, chỉ đọc lên, nghe được, là hiểu được; đọc theo lối Hán Việt thì cũng thuận tai hơn… ”.[9]

Đúng thế. Thí dụ từ 社會, người Anh biết Hán ngữ đọc shưa huây, người Anh không biết Hán ngữ khi nghe âm đọc ấy sẽ chẳng hiểu gì; còn người Việt biết Hán ngữ đọc “xã hội”, người Việt không biết Hán ngữ nghe đọc sẽ hiểu ngay nghĩa của từ; âm “xã hội” thuận tai, dễ đọc dễ nhớ hơn âm shưa huây. Rõ ràng cách đọc Hán-Việt thật tiện lợi cho người Việt. Trong bài sau, chúng tôi sẽ nói thêm về vấn đề này.

Ngày nay mỗi chữ Hán trong tất cả các từ điển Hán-Việt đều phải ghi kèm từ Hán-Việt tương ứng. Hán-Việt Tự điển của Thiều Chửu có kèm Bảng tra chữ theo âm Hán-Việt, dùng tra chữ Hán rất tiện và nhanh hơn tra theo bộ thủ. Người có sáng kiến làm Bảng này là bà Nguyễn Thị Quy (1915-1992), em ruột Thiều Chửu, khi bà lần đầu xuất bản Tự điển nói trên tại Sài Gòn năm 1966.[10]

Như vậy, bằng cách đọc chữ Hán theo âm tiếng Việt, tổ tiên ta đã thành công trong việc mượn chữ Hán để dùng làm chữ viết chính thức của dân tộc mình và gọi nó là chữ Nho. Sự vay mượn này chẳng những không làm cho tiếng Việt bị biến mất mà còn làm cho nó phong phú hơn rất nhiều, trở thành một ngôn ngữ cực kỳ linh hoạt, có thể tiếp nhận và Việt hóa hầu như toàn bộ từ ngữ mới xuất hiện trong tiến trình phát triển của loài người toàn cầu.

Chữ Nho khác chữ Hán ở phần ngữ âm: nó là chữ Hán được đọc bằng âm tiếng Việt chứ không đọc bằng âm tiếng Hán như chữ người Hán dùng. Nói cách khác, chữ Nho là chữ Hán đã được Việt Nam hóa phần ngữ âm; còn về tự dạng và nghĩa chữ thì cơ bản như chữ Hán của người Hán. Vì thế có người gọi chữ Nho là chữ Hán-Việt.

Rõ ràng nó là chữ của người Việt Nam, đã Việt Nam hóa phần ngữ âm, không thể coi là chữ của người Hán. Chữ Nho là chữ viết chính thức của dân tộc ta trong hơn 2.000 năm, kể từ thời điểm muộn nhất là bắt đầu thời Bắc thuộc cho tới khi được thay thế bằng chữ Quốc ngữ cực kỳ ưu việt, được chính các nhà Nho tiên tiến tán thưởng và đi tiên phong ủng hộ sự phổ cập Quốc ngữ.

Cách đọc chữ Hán bằng âm/từ Hán-Việt đã đáp ứng nhu cầu giao tiếp bằng bút đàm giữa quan lại cấp thấp người Việt với quan lại cấp cao người Hán, khiến cho bọn thống trị người Hán vẫn thực thi được quyền lực cai trị dân bản xứ. Hơn nữa, cách đó làm cho việc phổ cập chữ Hán trong người Việt trở nên dễ dàng, tức đáp ứng yêu cầu dạy chữ Hán của các vương triều người Hán. Vì vậy chúng không còn lý do cưỡng chế dân ta phải học nghe/nói tiếng Trung Quốc.

Cách đọc chữ Hán như trên đã có tác dụng không ngờ là làm cho người Hán dù có cai trị Việt Nam bao lâu thì cũng không thể tiêu diệt nổi tiếng Việt và Hán hóa được dân tộc ta. Có thể là khi bắt đầu sáng tạo cách đọc ấy, tổ tiên ta chưa nghĩ tới điều đó, nhưng rốt cuộc sáng tạo xuất sắc này đã giúp dân tộc ta tránh được nguy cơ bị người Hán đồng hóa. Đây là một thành công vĩ đại!

Đáng tiếc là hiện không thấy có thư tịch nào ghi chép ai nghĩ ra và thời điểm nào xuất hiện cách đọc chữ Hán bằng âm/từ Hán-Việt. Có thể cho rằng sáng kiến đó ra đời khi chữ Hán bắt đầu vào nước ta, tức muộn nhất là khoảng thế kỷ 2 – 1 tr.CN.

Có ý kiến cho rằng cách đọc Hán-Việt bắt nguồn từ hệ thống ngữ âm tiếng Hán đời Đường, cụ thể là Đường âm dạy ở Giao Châu vào khoảng hai thế kỷ 8, 9.

Nếu hiểu ý kiến này theo nghĩa đến đời Đường mới xuất hiện cách đọc Hán-Việt thì e rằng khó có thể giải đáp câu hỏi: vậy thì trong thời gian khoảng ngót 1000 năm trước đó người Việt đọc chữ Hán bằng cách nào? Đến đời Đường, người Hán đã thống trị Việt Nam được hơn 9 thế kỷ, quá thừa thời gian để họ hoàn toàn đồng hóa người Việt bằng văn hóa, ngôn ngữ, khi ấy tiếng Việt đã bị biến mất, sao còn có thể xuất hiện cách đọc Hán-Việt?

Phải chăng nên hiểu ý kiến trên theo nghĩa: đến thời Đường, cách đọc Hán-Việt được hoàn thiện nhờ học tập Đường âm dạy ở Giao Châu vào khoảng thế kỷ 8 – 9.

***

Có thể kết luận: dân tộc Việt Nam tồn tại được và không bị đồng hóa sau hơn 1.000 năm chịu sự thống trị của một quốc gia liền kề có nền văn hóa lớn mạnh là nhờ đã phát huy bản lĩnh trí tuệ của mình, thể hiện ở chỗ sáng tạo được biện pháp đọc chữ Hán bằng tiếng Việt, qua đó đã vô hiệu hóa chủ trương đồng hóa ngôn ngữ của các triều đại phong kiến Trung Hoa.

Có những người Hán đã nhận ra bản lĩnh trí tuệ ấy của người Việt.

Năm 987, nhà Tống cử Lý Giác李覺 đi sứ sang Hoa Lư, Việt Nam, được hai vị Quốc sư Khuông Việt và Pháp Thuận đón tiếp, đàm phán các vấn đề quốc gia đại sự và họa thơ. Khi về nước, Lý Giác tặng vua Lê Đại Hành một bài thơ, trong có câu: “Thiên ngoại hữu thiên ưng viễn chiếu 天外有天應遠照”, nghĩa là: “Ngoài trời này còn có trời khác, nên nhìn thấy”. Nói cách khác, thế giới này đâu phải chỉ có một mặt trời Trung Hoa mà còn có mặt trời Việt Nam!

Câu thơ cho thấy Lý Giác đã bước đầu nhận ra bản lĩnh trí tuệ của người Việt. Đúng thế, tổ tiên ta thật vô cùng tài giỏi, nếu không thì còn đâu giang sơn tươi đẹp này!

Nguyễn Hải Hoành là dịch giả và nhà nghiên cứu tự do hiện sống tại Hà Nội.

—————————

[1] Nói là “muộn nhất” vì còn có các quan điểm như: chữ Hán vào VN qua con đường giao thương hoặc truyền bá tôn giáo từ lâu trước khi nước ta bị Triệu Đà chiếm; VN đã có chữ viết từ đời Hùng Vương (Hoàng Hải Vân: Thiền sư Lê Mạnh Thát và những phát hiện lịch sử chấn động).

[2]宋代中越文学交流述论 có câu 黎嵩 “越鑑通考總論” viết : 趙佗 “建立學校，導之經義。由此已降，四百余年，頗有似類” .

[3] Bài 汉字名称的来由 (http://blog.sina.com.cn) và một số bài khác có viết: Từ  Hán tự  漢字 xuất hiện sớm trong Bắc sử, quyển 9 [biên soạn xong năm 659]. 汉字一词早出自《北史》卷九本纪第九, “章宗一”：“十八年,封金源郡王.始习本朝语言小字, 及汉字经书,以进士完颜匡、司经徐孝美等侍读”. Từ Hán tự xuất hiện nhiều trong sách Kim sử 金史 (năm 1345) đời Nguyên. Ở đời nhà Thanh (1644-1911), thời kỳ đầu do chữ viết chính thức của chính quyền không phải là chữ Hán mà là chữ Mãn (满文) nên phải dùng tên gọi chữ Hán 漢字 để chỉ loại văn tự truyền thống của người Hán, nhằm phân biệt với chữ Mãn.

[4] Có ý kiến nói do thời bấy giờ thứ chữ đó được dùng để dạy dân ta học Nho giáo 儒教 nên dân ta gọi nó là chữ Nho. Nhưng Nho 儒với nghĩa “người có học” xuất hiện trước rất lâu, sau đó mới dùng chữ ấy vào từ Nho giáo để gọi học thuyết của Khổng Tử. Cùng lý do ấy, chữ Khổng có trước khi Khổng Tử ra đời.

[5] Khó có thể biết đó là âm tiếng địa phương nào ở TQ. Trong đó có những âm tiếng Quảng Đông, như nhất, nhì, shập, học chập khi đọc các chữ  一，二，十，學習 (âm Hán-Việt đọc nhất, nhị, thập, học tập).

[6] Thí dụ Huỳnh Thúc Kháng (1876-1947) 8 tuổi học chữ Nho, 13 tuổi văn hay chữ tốt, 24 tuổi đậu Giải Nguyên, 28 tuổi đậu Đệ tam giáp Tiến sĩ. Phan Bội Châu (1867-1940) 6 tuổi học ba ngày đã thuộc lòng 1440 chữ Nho trong Tam Tự Kinh. Trần Gia Minh tác giả sách Huyền thoại Kim thiếp Vũ Môn 5-6 tuổi đã học chữ Nho truyền khẩu từ người ông mù lòa.

[7] Do nhà Nho Đoàn Trung Còn sáng tác, là một bài vè dài, mỗi câu hai âm, đọc lên có vần điệu dễ nhớ.

[8] Năm 1867, G. Aubaret trong cuốn Grammaire annamite từng sai lầm nhận định: “Tiếng bình dân nói trong vương quốc An Nam là một phương ngữ của tiếng Trung Quốc” (trích dẫn theo Phạm Thị Kiều Ly trong “Ghi âm tiếng Việt bằng chữ Quốc ngữ”, sách “Tiếng Việt 6”, Nxb Tri Thức, 2015).

[9] Nguyễn Tài Cẩn : Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc Hán Việt.

[10] Dẫn theo Lê Quốc Trinh, con trai bà Quy và là người trực tiếp tham gia làm Bảng tra này.
---------------------------
Nguồn "Nghiên cứu quốc tế "

VÁN CƯỢC LỚN VỚI NHỮNG LẦM TƯỞNG DẪN ĐẾN CÁI KẾT CỦA HỘI NGHỊ TRUMP-KIM

Trump cho rằng ông đã gây dựng được quan hệ tốt với Kim Jong-un trong khi Triều Tiên tưởng rằng Trump dễ thuyết phục hơn các phụ tá. 

• Trump: Bất đồng về lệnh trừng phạt khiến thượng đỉnh Mỹ - Triều không đạt thỏa thuận / Triều Tiên họp báo giữa đêm, nêu lý do không đạt thỏa thuận với Mỹ

Tổng thống Mỹ Trump (trái) và Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-un tại Hà Nội ngày 27/2. Ảnh: AFP.

Khi đến giờ Tổng thống Trump cần vào phòng ăn của khách sạn Metropole theo lịch trình sáng 28/2, cuộc thảo luận của ông với lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đã trở nên căng thẳng.

Trong bữa tối tại khách sạn tối hôm trước, ông Kim từ chối đề xuất của ông Trump: Triều Tiên từ bỏ tất cả vũ khí, vật chất và cơ sở hạt nhân để được gỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Một quan chức Mỹ mô tả đây là một đề xuất lớn, một ván cược của ông Trump rằng cá tính và năng lực thương lượng sẽ giúp ông thành công trong việc phi hạt nhân hóa Triều Tiên thay vì thất bại như ba người tiền nhiệm, theo NYTimes.

Nhưng đề nghị của ông Trump về cơ bản vẫn là thỏa thuận mà Mỹ đã thúc đẩy và Triều Tiên đã khước từ trong 1/4 thế kỷ qua. Các cơ quan tình báo đã cảnh báo ông rằng ông Kim sẽ không sẵn sàng từ bỏ hoàn toàn kho vũ khí. Triều Tiên cũng nhiều lần nhấn mạnh sẽ chỉ thực hiện từ từ từng bước.

Một số phụ tá của ông Trump, tiêu biểu như Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton và Ngoại trưởng Mike Pompeo, cho rằng cơ hội để giải trừ hạt nhân hoàn toàn gần như bằng không. Một số người đặt câu hỏi liệu có nên tiến hành họp thượng đỉnh.

Nhưng ông Trump không đồng ý. Ông cho những vị khách đến Phòng Bầu dục xem những lá thư mà ông mô tả là "tuyệt vời" từ ông Kim. Ông cho rằng đây là bằng chứng cho thấy ông đã xây dựng mối quan hệ với lãnh đạo quốc gia khép kín nhất thế giới. Trong khi một số người tại Nhà Trắng lo lắng ông Trump đang quá lạc quan, Tổng thống tuyên bố ông và ông Kim yêu mến nhau.

Khi ông Trump và ông Kim kết thúc sớm lịch trình ngày 28/2, sự lạc quan và những lời tâng bốc nhau trong gần một năm qua bị bỏ lại ở bên bể bơi khách sạn Metropole, nơi hai ông đã đi dạo. Cách đó chỉ vài bước là phòng họp với hai chiếc ghế và những lá cờ đã được chuẩn bị kỹ lưỡng cho lễ ký kết.

Ông Trump và các nhà ngoại giao cấp cao Mỹ hy vọng các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục, mặc dù chưa có gì được lên kế hoạch. Ông Kim đã hứa sẽ không tiếp tục thử vũ khí. Lầu Năm Góc dừng tiến hành cuộc tập trận quân sự quy mô lớn với Hàn Quốc.

Cái kết của hội nghị thượng đỉnh lần hai xuất phát từ đánh giá sai của cả hai phía. Khi mới nhậm chức đầu năm 2017, ông Trump cho rằng ông có thể kìm hãm đối phương bằng những lời đe dọa gay gắt và lệnh trừng phạt cứng rắn. Sau đó, ông đột ngột chuyển hướng sang nỗ lực ngoại giao với tin tưởng rằng ông có thể thuyết phục Triều Tiên.

Ông Kim cũng tính toán sai. Ông đặt cược rằng ông Trump có thể chấp nhận đề xuất mà các phụ tá của ông đã khước từ: Triều Tiên sẽ tháo dỡ khu phức hợp hạt nhân Yongbyon để được dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt được ban hành từ năm 2016.

Không rõ liệu ông Trump có cảm thấy đề xuất đó hấp dẫn hay không. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Pompeo, người am hiểu chi tiết về chương trình hạt nhân của Triều Tiên từ những ngày còn là giám đốc CIA, phản đối thỏa thuận đó. Tổng thống được tư vấn rằng nếu ông đồng ý, ông sẽ bị "hớ" vì Triều Tiên còn có những cơ sở hạt nhân khác trong các đường hầm trên khắp đất nước.

Video Player is loading.

Hiện tại 1:36

/

Thời lượng 2:29

Đã tải: 0%

Tiến trình: 0%

Phát ngôn trái ngược của Mỹ và Triều Tiên về lý do không đạt được thỏa thuận. Video: Washington Post.

Để hiểu rõ con đường dẫn đến tình hình hiện tại, cần nhìn lại hai năm đầy biến động vừa qua.

Căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên là cuộc khủng hoảng quốc tế đầu tiên của chính quyền Trump. Có lần các phụ tá nghe thấy cố vấn an ninh quốc gia H.R. McMaster (giữ chức tháng 2/2017 - 4/2018) và bộ trưởng quốc phòng Jim Mattis (giữ chức tháng 1/2017 - 12/2018) cãi vã khi họp về cách gây áp lực lên Triều Tiên.

Ông McMaster muốn báo hiệu cho cả Triều Tiên và các đồng minh rằng ông Trump nghiêm túc trong việc thực thi các lệnh trừng phạt và ông sẽ không bao giờ chấp nhận để Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông còn gợi ý về khả năng tấn công phủ đầu nếu mối đe dọa gia tăng.

McMaster muốn Mattis chặn tàu Triều Tiên trên biển để xác định xem chúng có vi phạm lệnh trừng phạt hay không. Nhưng ông Mattis không đồng ý, lo ngại rằng cuộc chạm trán trên biển có thể nhanh chóng leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Trong khi đó, Triều Tiên liên tục thử tên lửa, bao gồm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa có khả năng vươn đến Mỹ. Ngoài ra, họ còn tuyên bố thử bom nhiệt hạch "mạnh chưa từng thấy".

Trong hơn một năm, Trump đã cho dừng các nỗ lực ngoại giao.

Khi Ngoại trưởng Rex Tillerson (giữ chức 2/2017 - 3/2018), nói với các phóng viên trong chuyến thăm Bắc Kinh tháng 10/2017 rằng "chúng tôi có hai, ba kênh liên lạc với Bình Nhưỡng", ông Trump viết trên Twitter rằng Tillerson thật ngờ nghệch và ám chỉ việc sử dụng phương án quân sự.

Tuy nhiên, đầu năm 2018, ông Trump đột nhiên thay đổi cách tiếp cận. Trước sự kinh ngạc của các cố vấn, ông ngay lập tức nhận lời mời họp thượng đỉnh mà ông Kim đã nhờ phái viên của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in chuyển lời.

Sau hội nghị thượng đỉnh đầu tiên ở Singapore vào tháng 6, các cuộc đấu khẩu đã kết thúc. Ông Trump tuyên bố ông Kim là một đối tác đáng được tôn trọng, hứa sẽ cải thiện quan hệ và đình chỉ các cuộc tập trận lớn với Hàn Quốc.

Trump tuyên bố "không còn mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên", nhưng không nêu quy trình phi hạt nhân hóa cụ thể.

Một số trợ lý của ông, trong đó có Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton, cảm thấy ngỡ ngàng. Nhưng khi ông Trump nhắc đi nhắc lại rằng ông nên được trao giải Nobel Hòa bình, không ai muốn làm Tổng thống mất hứng.

Có những dấu hiệu rắc rối ngay từ đầu.

Ông Pompeo bay tới Bình Nhưỡng vào đầu tháng 7/2018 với mong muốn có thể yêu cầu Triều Tiên cung cấp bản kê khai toàn bộ cơ sở hạt nhân - bước đầu tiên để phi hạt nhân hóa. Tuy nhiên, Kim Jong-un từ chối gặp ông. Thay vào đó, ông Pompeo đối thoại với Kim Yong-chol, cựu trùm tình báo có quan điểm cứng rắn với Mỹ.

Sau chuyến thăm, Triều Tiên nói rằng người Mỹ thúc ép "yêu cầu về phi hạt nhân hóa đơn phương và quá quắt như côn đồ". Tuy nhiên, ông Kim Jong-un vẫn muốn xây dựng mối quan hệ thân thiện và sự tin tưởng lẫn nhau với ông Trump.

Thông điệp của họ rất rõ ràng: Đột phá chỉ có thể xảy ra nếu hai lãnh đạo gặp trực tiếp. Triều Tiên dường như tin rằng ông Kim có thể đạt được một thỏa thuận tốt hơn từ ông Trump so với những người đàm phán của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Sau đó, vào tháng 8/2018, ông Trump đột ngột hủy chuyến đi của ông Pompeo tới Bình Nhưỡng, nói rằng không có đủ tiến triển trong các cuộc đàm phán. Đặc phái viên mới của Mỹ về Triều Tiên Stephen E. Biegun vốn có kế hoạch đi cùng ông Pompeo trong chuyến thăm này.

Trong khi đó, hoạt động ngoại giao giữa Hàn Quốc và Triều Tiên tiến triển mạnh mẽ. Ông Moon và ông Kim gặp nhau hai lần trước hội nghị Mỹ - Triều tại Singapore và vào tháng 9/2018, ông Moon có chuyến thăm lịch sử tới Bình Nhưỡng.

Kết quả là họ ra Tuyên bố Bình Nhưỡng, vạch ra tiến trình hòa bình cho bán đảo. Triều Tiên tuyên bố đồng ý dỡ bỏ tổ hợp Yongbyon nếu Mỹ đưa ra các "biện pháp tương ứng".

Vậy Triều Tiên muốn gì?

Một số nhà phân tích cho rằng Triều Tiên muốn có được tuyên bố kết thúc Chiến tranh Triều Tiên 1950 - 1953. Bán đảo Triều Tiên về mặt lý thuyết vẫn trong tình trạng chiến tranh vì các bên chỉ ký hiệp định đình chiến chứ chưa ký hiệp ước hòa bình. Ông Trump nói với ông Kim tại Singapore rằng ông ủng hộ ý tưởng này.

Tuy nhiên, các quan chức Mỹ lo ngại rằng tuyên bố đó có thể nhanh chóng dẫn đến các cuộc đàm phán về việc Mỹ rút 28.500 lính đóng tại Hàn Quốc - mục tiêu mà Bình Nhưỡng luôn hướng tới.

Vài ngày trước bầu cử giữa kỳ Mỹ tháng 11/2018, Triều Tiên cảnh báo rằng nước này sẽ quay trở lại chính sách tăng cường lực lượng hạt nhân nếu Mỹ không dỡ bỏ lệnh trừng phạt.

Các lệnh trừng phạt đã bóp nghẹt nền kinh tế Triều Tiên. Mỹ thậm chí còn "chặt cánh" nguồn viện trợ nhân đạo quan trọng cho nước này bằng cách cấm các nhóm thiện nguyện Mỹ tới đây.

Khi các nỗ lực ngoại giao đình trệ, Trump quyết định cân nhắc lại.

Bolton tuyên bố vào tháng 12/2018 rằng Trump muốn có một cuộc gặp thượng đỉnh khác vào đầu năm 2019 vì Triều Tiên đã không tuân thủ các cam kết họ đưa ra ở Singapore.

Triều Tiên bổ nhiệm cựu đại sứ tại Tây Ban Nha Kim Hyok-chol để đàm phán với đặc phái viên Mỹ Biegun nhằm chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh.

Các cuộc họp đầu tiên giữa họ ở Bình Nhưỡng không diễn ra suôn sẻ. Khi hai bên gặp lại tại Hà Nội 6 ngày trước hội nghị, Triều Tiên tiếp tục yêu cầu Mỹ dỡ bỏ 5 vòng trừng phạt gần đây nhất do Liên Hợp Quốc áp đặt kể từ tháng 3/2016.

Ngoại trưởng Triều Tiên Ri Yong-ho sau này giải thích rằng Triều Tiên chọn những biện pháp đó vì chúng ảnh hưởng đến dân thường.

Các lệnh cấm vận này được áp đặt để trừng phạt Bình Nhưỡng sau khi họ tiến hành các vụ thử vũ khí mới. Khác với các cấm vận trước đây chỉ tập trung vào vũ khí và các thiết bị liên quan đến hạt nhân, những vòng trừng phạt này nhắm vào toàn bộ lĩnh vực xuất khẩu, bao gồm khoáng sản, kim loại, than, nông nghiệp và hải sản. Chúng cũng ngăn các nước bán năng lượng cho Triều Tiên.

Mức độ ảnh hưởng sâu rộng của các lệnh trừng phạt này là lý do các quan chức cứng rắn Mỹ muốn duy trì chúng. Sau khi ông Trump ra quyết định bất ngờ tại Singapore là đình chỉ tập trận quân sự lớn với Hàn Quốc, họ cho rằng Mỹ đang mất đi đòn bẩy.

Bolton và các quan chức cứng rắn khác lo ngại Pompeo và các nhà ngoại giao có thể cho đi quá nhiều mà nhận về quá ít hoặc sẽ nhượng bộ Triều Tiên bằng cách chấp nhận nới lỏng trừng phạt.

Bài phát biểu tại Stanford của Biegun vào tháng 1/2019 giống như tiếng chuông báo động với họ: Đặc phái viên đề xuất rằng Triều Tiên có thể không cần ngay lập tức kê khai toàn bộ cơ sở hạt nhân - điều các quan chức Mỹ luôn coi như bước đầu tiên để giải trừ vũ khí. Nhưng trong các cuộc thảo luận kín, Biegun và nhóm của ông nói với Triều Tiên rằng việc từ bỏ các cơ sở tại Yongbyon là không đủ để đổi lấy nới lỏng trừng phạt.

Đồng thời, các nhà đàm phán của Triều Tiên cũng không nhất quán trong việc ấn định họ đồng ý tháo dỡ những cơ sở nào bên trong Yongbyon. Họ nói rằng chỉ ông Kim Jong-un có thể ra quyết định.

Cuộc đàm phán này vẫn bế tắc ngay cả khi ông Kim đã lên tàu còn ông Trump lên chuyên cơ Không lực Một để đến Việt Nam.

Nhóm đàm phán Mỹ cho rằng các đối tác Triều Tiên sẽ báo cáo với ông Kim về việc Mỹ không đáp ứng yêu cầu dỡ bỏ 5 vòng trừng phạt. Vì vậy, hai lãnh đạo sẽ đưa ra một thỏa thuận khác trong cuộc họp thượng đỉnh.

Nhưng ngay sau khi ông Trump và ông Kim đến khách sạn Metropole, Chủ tịch Triều Tiên vẫn duy trì lập trường ông muốn được gỡ bỏ 5 vòng trừng phạt. Ông tuyên bố Bình Nhưỡng sẵn sàng dỡ bỏ Yongbyon.

Tuy nhiên, ông Trump muốn nhiều hơn thế với lập luận Triều Tiên còn sở hữu nhiều cơ sở hạt nhân bí mật. Hố sâu ngăn cách hai bên càng trở nên rõ ràng khi ông trao cho Kim tài liệu vạch rõ định nghĩa của Mỹ về phi hạt nhân hóa.

Ông Kim phản đối, nói rằng không có đủ sự tin tưởng giữa hai nước để Triều Tiên chấp nhận từ bỏ mọi thứ ngay lập tức.

Trong cuộc họp báo vào hơn 0h ngày 1/3 tại Hà Nội, Ngoại trưởng Ri lập luận rằng Triều Tiên rất cần được bảo đảm về an ninh, ám chỉ đến lực lượng Mỹ đóng quân trên bán đảo. Ông mô tả việc đổi Yongbyon lấy nới lỏng trừng phạt là bước đi để xây dựng lòng tin.

Cuối cùng, ông Trump bay trở lại Washington mà không có thỏa thuận nào. Chỉ có những hứa hẹn rằng hai bên sẽ tiếp tục đàm phán.

Ngày 1/3, khi ông đã trở về Nhà Trắng, chiếc bàn gỗ dài được chuyển vào phòng họp của khách sạn Metropole để phục vụ lễ ký kết thỏa thuận vẫn ở đó, không được sử dụng.

Phương Vũ

-------------------------------------------------------------------

Nguồn: vnExpress đẫn từ BBC Việt ngữ 4/3/2019

----------------- 

THỦ MÔN LÂM TÂY KỂ CHUYỆN MÌNH

TỪ"CÂU CHUYỆN CỔ TÍCH" BẤT THÀNH 

ĐẾN HÀNH TRÌNH KHÓ TIN 

TRÊN ĐỈNH CHÂU Á .

 27/01/2019 13:50

Đây là toàn văn Bài phỏng vấn thủ thành Đặng Văn Lâm của tờ báo Nga - Soviet Sports, có lẽ là câu chuyện đủ đầy nhất về hình trình chinh phục cả châu Á của người con mang trong mình dòng máu Việt, khát vọng Việt, từ khốn khó, ruồng rẫy đến thành tựu mà mọi cầu thủ Việt đều ao ước...

Tại sao anh là người nga, sinh ra ở Nga nhưng lại đang chơi cho đội tuyển Việt Nam?

Tôi sinh ra ở Moscow. Mẹ tôi là người Nga và bố tôi là người Việt Nam. Mẹ tôi ngày xưa là diễn viên còn bố tôi là vũ công ballet. Họ gặp nhau khi học chung tại trường GITTIS. Thời điểm tôi gia nhập lò Spartak Moscow là khi tôi học lớp 2, khoảng 8 tuổi gì đó.

Tại sao lại là Spartak Moscow?

Đó là học viện gần nhất. Tôi sống ở gần ga tàu điện ngầm Preobrazhenskaya Ploshchad, chỉ cần sang bên kia đường là sẽ đặt chân tới sân Almas (hiện tại là Netto). Tôi gia nhập khóa học viên 93 (tính theo năm sinh). Cầu thủ nổi tiếng nhất năm đó là Alexander Kozlov.

Ở học viện Spartak, tôi được tập luyện dưới sự hướng dẫn của Alexander Georgievich Yartsev. Nhưng sau đó thầy Yartsev lại chuyển tới học viện Dynamo Moscow.

Tại sao anh rời Spartak Moscow?

Sau khi thầy cũ Yartsev ra đi, vị HLV mới Yevgeny Sidorov là người tiếp tục công việc dạy dỗ chúng tôi. Khi ấy, tôi đang phải chữa trị chấn thương, kh trở lại thì được gửi đến Krylya Sovetov theo dạng cho mượn. Một năm sau, tôi trở lại và lần đầu được tập luyện với HLV Sidorov.

Ông ấy đã tỏ ra rất ngạc nhiên với sự trở lại của tôi (lúc ấy tôi vẫn còn trẻ con và ngây thơ). Ông ấy bảo tôi thay quần áo để tập luyện. Sau buổi tập, Sidorov đưa tôi tới chỗ của HLV thủ môn Darwin.

Trời ơi, ông ta đã nói một câu mà làm tôi nhớ suốt đời: "Cậu biết đấy Lev, hồi nhỏ tôi cũng từng ước mơ trở thành người thổi kèn harmonica, nhưng đã không thành công". Câu nói ấy hàm ý rằng tôi không đủ khả năng để trở thành cầu thủ chuyên nghiệp.

Giờ thì mọi chuyện đã khác rồi?

Đúng vậy. Nhưng thực sự, lúc ấy tôi rất bối rối. Tôi buộc phải chấp nhận và sau đó tôi cảm thấy đó như một câu nói xúc phạm tôi vậy. Tôi buồn bã, tự nhốt mình trong phòng 1 tuần liền. Sau đó, ông ta đến gặp bố mẹ tôi và thuyết phục tôi nên tìm kiếm một học viện bóng đá khác ở Moscow. Chúng tôi tìm kiếm theo bảng xếp hạng.

Theo thứ tự từ dưới lên trên. Đó là Dynamo Moscow?

Vâng, họ đang đứng ở vị trí thứ 5. Ngày hôm sau chúng tôi đến Dynamo và thưa chuyện với HLV. Thật may là ông ấy đã nhận ra tôi và mời tôi tới học viện để tập luyện. Và tôi không biết gì về nơi đây và thậm chí còn chưa đưa ra được quyết định. Nhưng chỉ sau đó 1-2 ngày, tôi đã chính thức chuyển sang Dynamo Moscow.

Tại Dynamo Moscow, phải chăng họ rất vui khi có thêm một thủ môn tên Lev đến tập luyện?

Tôi nghĩ là có. Đối với tôi thì đó là một vinh dự lớn. Ở cái nơi mà tôi đã quyết định gắn bó, Lev Ivanovich Yashin có mặt trên tất cả các áp phích. Đó là điều tôi rất thích ở học viện này. Lev Yashin chính là tên gọi của trung tâm đào tạo bóng đá mà Dynamo Moscow thành lập.

Anh đã từng đăng một tấm ảnh mình đội một chiếc mũ giống như Lev Yashin vào ngày sinh nhật của ông ấy. Có lẽ anh cũng không thể xem được nhiều trận đấu của ông ấy trong thời thơ ấu. Vậy ai là thần tượng của anh?

Thực sự thì tôi không thích hai chữ thần tượng cho lắm.

Vậy theo anh ai là thủ môn tốt nhất bây giờ?

Lev Yashin là tấm gương cho các thủ môn trên toàn thế giới. Trong những năm gần đây, tôi thích Buffon và Casilas. Hiện giờ thì có rất nhiều thủ môn giỏi. Ta luôn có thể nhìn vào họ và ngưỡng mộ. Nhưng tôi không tôn sùng bất cứ cá nhân nào như thần tượng, họ giống như người đồng nghiệp giỏi mà tôi có thể nhìn vào để học hỏi.

Ai là thủ môn xuất sắc trên thế giới ở thời điểm hiện tại?

Tôi nghĩ là De Gea. Ngoài ra, Courtois cũng rất xuất sắc.

Và ai là thủ môn xuất sắc nhất ở Nga? Igor Akinfeev?

Tất nhiên là Akinfeev - đó là điều dễ hiểu. Anh ấy là một tấm gương tiêu biểu cho mọi người, nhất là theo một góc nhìn khác khi tôi đã là thủ môn của ĐTQG Việt Nam. Tôi đã đọc bài phỏng vấn về anh ấy. Tâm lý vững vàng là điều tôi thích nhất Akinfeev. Tôi thực sự cảm nhận được tầm quan trọng của tâm lý khi mình phải gánh vác trọng trách bảo vệ khung thành cho ĐTQG.

Liệu thời điểm hiện tại có là quá sớm để anh ấy từ giã đội tuyển?

Anh ấy đã thi đấu quá tuyệt vời cho dù gặp nhiều khó khăn và không ít chỉ trích. Nhất là tại World Cup 2014, Akinfeev đã mắc sai lầm nghiêm trọng trong trận gặp Hàn Quốc. Nhưng tôi thích cách mà anh ấy đối mặt với mọi việc, không bao giờ lùi bước.

Bây giờ, quyết định đã được anh ấy đưa ra. Tất nhiên, khi so sánh với Buffon thì 32 tuổi vẫn không là gì cả. Nhưng Akinfeev đã thấy được tiềm năng ở nhiều thủ môn trẻ và họ cần cơ hội để chứng tỏ. Ở Nga hiện tại, có lẽ Selikhov là thủ môn trẻ tốt nhất. Cậu ấy chỉ nhỏ hơn tôi 1 tuổi và tôi cũng từng quen cậu ấy từ hồi ở lò Spartak.

Hiện tại, chúng tôi vẫn liên lạc và trao đổi chuyên môn cùng nhau. Sau thời của Akinfeev, có lẽ Selikhov sẽ là người kế nhiệm tốt nhất vị trí thủ môn số 1 ĐT Nga.

Đã từng trải qua quãng thời gian cả ở Spartak và Dynamo, đâu là nơi mà anh cảm thấy yêu mến hơn?

Spartak và Dynamo là hai đội bóng "không đội trời chung" với nhau, nhưng tôi luôn tôn trọng cả hai bên.

Tại sao anh không tiếp tục phát triển tại Dynamo Moscow? Tại sao bạn lại rời khỏi đó?

Với Dynamo, mọi thứ đều rất tốt. Tôi đã có được vị trí người gác đền ở đội trẻ . Nhưng khi ấy, đội bóng lại có tới hai người đàn anh dày dạn kinh nghiệm. Thời gian tốt nghiệp học viện cũng sắp tới, tôi được thông báo rằng mình sẽ không được ký hợp đồng chuyên nghiệp. Và sự nghiệp của tôi tại Dynamo cũng khép lại.

Và anh ngay lập tức quay về Việt Nam?

Tôi đã cố gắng níu kéo cơ hội tại Nga. Tôi hiểu rằng mình thực sự có thể chơi cho Dynamo. Nhưng mọi thứ không được suôn sẻ, tôi ngay lập tức nhờ bố mình tìm kiếm cơ hội chơi bóng tại Việt Nam. Chúng tôi đã liệt kê ra một loạt danh sách các đội bóng và lên lịch chuyến bay.

Bạn đã biết tiếng Việt trước đó hay đã từng tới Việt Nam chưa?

Có chứ! Khi còn nhỏ, tôi đã từng trở về Việt Nam trong một vài kỳ nghỉ. Và tôi cũng biết tiếng Việt bởi khi ở nhà bố tôi luôn nói tiếng Việt với mọi người. Tôi biết cả hai thứ tiếng. Dù vậy, tôi không có đủ vốn từ vựng cần thiết và đã phải tiếp tục học đọc, học viết tiếng Việt kể từ khi trở về quê hương.

Xuất thân từ hai lò đào tạo Spartak và Dynamo, kết hợp với chiều cao 1m88, anh chắc hẳn không có vấn đề gì khi tìm kiếm một đội bóng?

Cảm giác nó giống như khi tôi đang lái xe ở Việt Nam vậy. Tự tin thôi là chưa đủ, tôi còn cảm thấy mình hơi tự cao. Tôi nghĩ mình sẽ được chọn đội bóng theo ý muốn bản thân chứ không phải để đội bóng chọn mình. Tôi chỉ đơn giản là tìm kiếm đội bóng trên Internet mà muốn tôi chơi cho họ.

Liệu mọi việc có thuận lợi với anh?

Đội đầu tiên tôi tìm đến nằm ở Thủ đô. Ở đó, tôi hỏi họ phòng thay đồ ở đâu. Họ chỉ tay tới cánh cửa ở trong góc. Tôi mở cửa và bên trong là... nhà vệ sinh. Tôi phải thay đồ ở trong nhà vệ sinh! Tôi thực sự cảm thấy sốc.

So với những gì ở Nga, đây là một điều quá kinh khủng. Sau một thời gian, tôi cảm thấy đây là nơi tôi không thuộc về. Thêm một, hai CLB tại Hà Nội, tôi đã quyết định bay vào Sài Gòn. Tôi tìm đến thêm một đội bóng nhưng câu chuyện vẫn vậy. Cuối cùng, sau những nỗ lực, chúng tôi tìm thấy một CLB có tên Hoàng Anh Gia Lai.

Họ có mối quan hệ hợp tác với đội bóng nước Anh - Arsenal. Điều kiện sân bãi, cơ sở vật chất của họ rất tuyệt. Tôi đã tin chắc rằng, đây sẽ là nơi chắp cánh cho câu chuyện cổ tích của mình vì khi chỉ mới 18 tuổi, tôi đã được tập luyện cùng đội một...

Nhưng rồi...?

Mùa giải đầu tiên, tôi chỉ được tập luyện mà không hề được thi đấu. Năm sau cũng vậy, tôi vẫn không được thi đấu. Tôi được gọi vào ĐT U19 Việt Nam, nhưng ở CLB, tôi vẫn không thể được ra sân.

Điều gì đã xảy ra?

Có lẽ là do tâm lý. Có sự khác việt văn hóa lớn giữa Nga và Việt Nam

Anh có thể chia sẻ kỹ hơn không?

Đầu tiên, tiếng Việt của tôi không được tốt lắm. Thứ hai, tôi tới đây và cư xử như một người Nga chính hiệu - một người đến từ nền giáo dục khác hẳn. Tôi như kẻ dị biệt. Họ lập tức không thích tôi, họ không thích gã người Nga.

Vì sao anh lại gặp khó khăn với các đồng đội cũng như ban huấn luyện như vậy? Điều đó ảnh hưởng gì đến anh?

Tôi có thể hiểu rằng, ở các vị trí khác sẽ không thể thi đấu tốt nếu như bạn không có được sự gắn kết cần thiết với đồng đội. Nhưng với thủ môn, người được chú ý đến nhờ khả năng bắt bóng, thì cũng như vậy?

Tôi không chỉ bị đồng đội không ưa mà cả HLV cũng vậy. Họ không đưa tôi vào đội hình chính. Trong một năm rưỡi đầu tiên, tôi rất may mắn khi được làm việc cùng một HLV người Thái. Ông ấy chẳng hề quan tâm tôi tới từ đầu và tôi nói thứ ngôn ngữ gì nhưng chúng tôi lại làm việc với nhau rất ăn ý.

Ông ấy thấy tôi có những điểm cộng mà thủ môn người Việt không có. Làm việc cùng ông ấy nhưng lại không được thi đấu, tôi cũng không thể phát triển được gì. Cho dù chúng tôi tập luyện với nhau 3 buổi/ ngày.

Sao lại không phát triển chứ...

Ở châu Á nói chung, cầu thủ được tập luyện rất nhiều. Họ thậm chí có thể tập luyện tới 4 buổi trong 1 ngày. Họ dậy vào lúc 6h sáng và tập thể dục. 8h sẽ là giờ tập luyện cản đội. Buổi chiều, 15h lại tập cả đội. Cuối cùng, 18h sẽ tập luyện trong phòng gym. Người châu Á rất chăm chỉ, nhưng cái gì cũng có hai mặt của nó.

Thậm chí bạn có tập luyện 10 buổi trong 1 ngày đi nữa, điều đó cũng không có nghĩa rằng bạn sẽ có thể trở thành cầu thủ giỏi.

Vậy là ngay từ đầu họ đã không ưa anh ư?

Phải. Có một ví dụ như này. Tại Nga, ngay cả ở môn bóng đá ở trường học, bạn có thể tranh luận với HLV về quan điểm của bản thân, giải thích cho họ biết rằng tại sao bạn lại làm như thế. HLV sẽ lắng nghe và tìm ra hướng giải quyết để cho bạn tốt lên.

Nhưng ở châu Á, mọi thứ là khác biệt. HLV luôn luôn đúng và bạn đừng nên tranh luận bất cứ điều gì với họ. Họ nhiều tuổi hơn thì nghĩa là họ có chuyên môn tốt hơn. Tốt nhất là bạn nên cúi mặt và gật đầu khi HLV chỉ bảo. Điều này xảy ra trong tất cả mọi tình huống.

Tôi đã không hiểu điều này trước đây và tôi đã đã tranh luận với HLV. Tại Việt Nam, đó bị coi là hành động kiêu ngạo. Nó cứ dồn nén, tích tục dần trong 3 năm và họ quyết định đẩy tôi sang Lào.

Việt Nam là như thế sao? Tôi đang tưởng tượng đến mặt tối này ở Việt Nam... Vậy còn bóng đá tại Lào?

Anh không thể tưởng tượng được đâu. Nó rất kinh khủng. Nhưng tôi không hề cảm thấy hối tiếc khi trải qua quãng thời gian đó. Nó giống như cuộc sống của một ai đó trong quân đội, hoặc thậm chí là ai đó phải sống trong nhà tù. Tôi đã có một thời gian cực kỳ thử thách tại Lào nhưng tôi cảm thấy nó rất đáng quý.

Hãy kể cho tôi về những trận đấu ở Lào...

Ok, không vấn đề gì. Anh hiểu rằng nhiệt độ ở Việt Nam nóng như thế nào thì ở Lào, nó còn nóng khủng khiếp hơn rất nhiều. Khi mà dự báo thời tiết thông báo sẽ có gió Lào, điều đó có nghĩa là ta không nên ra khỏi nhà vào ngày hôm đấy.

Tôi sống ở Thủ đô Lào. Đội chúng tôi có một chiếc xe buýt. Nó chở chúng tôi đi tập hàng ngày và ở mỗi trận đấu. Chiếc xe ấy rất hay... dở chứng. Nó không thể khởi động và cả đội phải đẩy xe tầm 10-20m để cho tài xế có thể khởi động động cơ. Trên xe, điều hòa không có, trong khi bên ngoài trời thì như đổ lửa. Chúng tôi phải dội nước vào ghế ngồi để không bị bỏng khi ngồi lên chiếc xe ấy.

Đó có phải là đội bóng chơi ở giải đấu cao nhất?

Đúng, đó là giải đấu cao nhất tại Lào. Đó cũng là mùa giải đầu tiên mà các CLB được phép sử dụng cầu thủ ngoại. Và tôi chính là người đầu tiên đến đó.

Thỉnh thoảng, trên sân cách vài mét về phía khung thành lại có một... bãi phân to đùng! Rõ ràng sân bóng ở Lào không chỉ dành riêng cho bóng đá, nó còn là chỗ để chăn nuôi gia súc, trâu, bò… Ở đây đó là điều bình thường, họ vừa được cắt cỏ mà lại còn thu được phân chuồng.

CLB chúng tôi cũng không có HLV thủ môn. Tôi với tư cách là người có nhiều kinh nghiệm nhất đã trực tiếp huấn luyện đồng đội của mình. Một vài người thậm chí chỉ nhìn thấy quả bóng lần đầu tiên trong đời. Một ngày nọ, chúng tôi phát hiện ra một khoảng sân chứa đầy nước.

Mọi người quyết định tập luyện ở chỗ vũng nước đó. Họ bay, ngã, lăn xả và lấm lem bùn đất. Cuối buổi tập, HLV trưởng tới và hỏi: "Các cậu đang tập luyện cái quái gì ở chỗ này vậy? Đây là chỗ người ta tắm cho bò mà!". Đó là lý do tại sao chỗ này lại có nhiều nước như vậy. Và chúng tôi đã cười sặc sụa. (cười lớn)

 - Ảnh 9.

Và bây giờ, chẳng gì có thể làm bạn ngạc nhiên?

Đúng vậy! Thức ăn bên đó cũng không ổn lắm. 2 tháng đầu tiên chúng tôi phải sống trong những căn phòng không có điều hòa. Quả thực giống như trong môi trường quân đội vậy. Nhưng đội bóng đã giành được ngôi Á quân giải năm đó. Còn cá nhân tôi đã trở thành thủ môn xuất sắc nhất tại Lào. Đó cũng là mùa giải chuyên nghiệp đầu tiên trong sự nghiệp của tôi!

Sau khi chia tay với giải VĐQG Lào, anh đã trở về Việt Nam chứ?

Tôi về Nga để nghỉ ngơi một thời gian và sau đó đã nghĩ mình sẽ được chào đón tại Hoàng Anh Gia Lai. Tuy nhiên, câu chuyện ở Spartak lại một lần nữa tái diễn: Hóa ra, họ (HAGL) không cần tôi nữa. Vậy là hai bên thanh lý hợp đồng.

Chắc anh còn nhớ rằng ở Nga, khi phá hợp đồng, cầu thủ sẽ nhận được khoản phí bồi thường khá lớn...

Nhưng ở Việt Nam thì chẳng có một xu nào cả. Hai bên chỉ nói câu "tạm biệt" rồi đường ai nấy đi. Khi đó tôi đang nhận khoảng 500 USD/ tháng, chừng đó thì chẳng phải con số quá lớn, nhưng với tôi như thế vẫn là đủ ăn. Tuy nhiên, tiền không phải là vấn đề lớn nhất.

Tôi đã lặn lội từ Nga về Việt Nam vì muốn được chơi bóng, vì muốn được tập luyện. Hơn hết, tôi muốn được chơi cho ĐTQG - hoặc Nga, hoặc Việt Nam - và khiến cha tôi có quyền tự hào. Tôi bay về Việt Nam với suy nghĩ rằng mọi thứ sẽ đơn giản, nhưng sư thật thì không phải như vậy.

Trong suốt 3 năm trời, tôi không thể hoàn thành bất cứ mục tiêu nào mà mình đề ra.

Vậy anh có đành phải trở về Nga hay không?

Tôi không hề muốn như thế vì biết rằng điều đó có nghĩa là sự nghiệp của mình sẽ đi tong. Tôi luôn cảm thấy mình cần được chơi bóng. Tôi bay sang Thái Lan và tìm kiếm cơ hội, nhưng cũng không có hy vọng gì. Tôi lại trở về Việt Nam. May mắn là chú tôi đã tìm thấy một CLB ở V.League dang tay chào đón. Nhưng dù kí hợp đồng rồi, tôi vẫn chẳng được ra sân.

Vẫn với những lí do như trước sao?

Cả thái độ cũng như tuổi đời còn non trẻ đều là rào cản khiến tôi không nhận được niềm tin từ BHL. Vậy là cả mùa giải cứ thế mà trôi đi. Hóa ra, trong suốt 4 mùa giải ròng rã, tôi chỉ có tập, tập và tập.

Thật khó để tưởng tượng điều kiện thiếu thốn ở V.League khi mà anh phải vào tận phòng vệ sinh để thay đồ...

Tôi cũng không thể hiểu tại sao mình lại có thể sinh hoạt trong một thời gian dài (tại CLB TP. Hồ Chí Minh mùa 2014) với đủ những thiếu thốn và lại còn không được ra sân như thế nữa. Thêm vào đó, tôi chỉ được trả 200 USD/ tháng. Suốt thời gian này, tôi nhận ra rằng mình không chỉ có đủ khả năng thi đấu, mà còn có đủ năng lực để vượt lên trên các thủ môn khác, thậm chí là các anh em đang ở trên tuyển.

Tuy nhiên, tôi luôn luôn cảm thấy mình thiếu đi chút may mắn. Thậm chí, cha tôi đã phải rơi nước mắt khi gọi điện và bảo tôi quay về Nga... Ông nói rằng với mức lương bèo bọt như vậy, tôi nên trở lại Nga để làm người gác cổng, như vậy vừa đỡ khổ, vừa được ở gần gia đình.

Vậy là anh đã trở về Nga?

Có chứ. Đó là năm 2014. Tôi đã chuẩn bị tinh thần để dẹp bỏ tất cả. Tôi theo học ngành kế toán vì mẹ tôi muốn con trai phải có cái nghề ổn định. Nhưng khi đi học thì tôi chẳng hiểu bất cứ thứ gì. Điểm số của tội cũng tệ chẳng kém, và môn duy nhất mà tôi được đánh giá tốt đó là... thể dục. Tôi chỉ có thể duy trì được đúng hai tháng.

Vậy là anh lại tiếp tục từ bỏ?

Đúng vậy. Một người bạn đã rủ tôi tham gia cuộc thi của hãng thể thao mà ở đó, cầu thủ sẽ được thưởng một chuyến đi tới London. Cũng có một suất dành cho thủ môn. Tôi đi đến vòng đấu cuối cùng, nhưng không thể giành chiến thắng.

Và không thể tin được, đó lại là người được chọn vào học viện Spartak Moscow năm xưa thay vì tôi. Ở vòng chung kết, chúng tôi đã có cuộc đối đầu nảy lửa và thậm chí, ban tổ chức đã phải gọi điện tới London để yêu cầu tăng thêm một suất thủ môn nữa, nhưng không được chấp thuận. Và tôi thì không được chọn.

Ai là người đã hai lần khiến anh nhận thất bại vậy?

Cậu ấy tên là Roma Dmitriev. Giữa chúng tôi không có bất cứ sự thù hằn nào đâu, vì đó là bóng đá mà. Đến giờ này thì cậu ấy đã giải nghệ rồi. Thực chất, ngay sau khi trở về từ Anh, sự nghiệp bóng đá của cậu ấy đã chấm dứt. Roma nói rằng tôi mới là người nên tới London, bởi cậu ấy không có ý định theo đuổi bóng đá chuyên nghiệp. Nhưng họ (BTC giải) không chấp nhận.

Giờ thì cậu ấy đang ở Nga và vừa tốt nghiệp một trường đại học ngành hàng không.

Quả thật là không ai biết cơ hội sẽ đến khi nào...

Đúng vậy. Nhưng cuộc thi này lại khiến tôi nhận ra rằng mình yêu bóng đá ra sao, và đem đến cho tôi động lực để tiếp tục - không phải vì tiền, mà là vì đam mê. Không như những chuyện đã diễn ra tại "Solyaris".

Nghe nói CLB này giờ không còn nữa. Liệu có phải nó đã bị phá sản?

Đúng vậy. Khi đó, tất cả các thủ môn trẻ, những người tôi quen biết thời còn đi học, còn ở các học viện Spartak, Dynamo và Lokomotiv (Moscow) đều mong muốn được gia nhập đội "Solyaris" (CLB Solyaris Moscow, thành lập năm 2014 và tan rã năm 2017).

Thậm chí, (Aleksei) Karasevich (thủ thành từng khoác áo Dynamo Moscow) cũng từng muốn đến đó. Phải công nhận rằng, mức lương ở đây khá ổn, và bản thân CLB còn năm ở trung tâm thủ đô Moscow. Những tân binh đến đây đều nhận được ít nhất là 10.000.

USD?

10.000 Rúp (150 USD) thôi. Nhưng quan trọng nhất là nếu đến đây, tôi sẽ được thi đấu ở giải hạng 2 Nga. Trong ba tháng trời, phải có đến 30 thủ môn tới thử việc và rời đi, mà tôi thì vẫn được ở lại.

Tôi cứ tưởng rằng mình sẽ chắc suất cho đến khi một thủ môn khác - được chống lưng bởi người đại diện khá nổi tiếng - đến với CLB này. Sau một buổi tập, HLV thủ môn Rozhkov đến và nói với tôi rằng ông ấy đã làm hết tất cả những gì có thể, nhưng không thuyết phục được ban lãnh đạo đội bóng.

Trong hoàn cảnh đó, anh có ý định tìm cho mình một người đại diện không?

Tất nhiên là có. Tuy nhiên, nhìn vào bảng thành tích của tôi - một thủ môn vô địch giải... Lào, thì chẳng ai muốn kí hợp đồng cả. Thế là tôi lại phải tự xoay sở. Sau vụ "kèn harmonica" ngày xưa và quãng thời gian ở Việt Nam, đây là lần thứ ba tôi thất bại. Tôi phải gọi HLV Rozhkov và hỏi ông ấy rằng liệu có hướng đi nào hay không.

Sau đó, chuyện gì đã xảy ra?

HLV Rozhkov giới thiệu tôi với (Aleksey) Polyakov - người khi đó đang vừa thi đấu cho Lokomotiv, vừa là thầy dạy bóng đá cho trẻ em.

Và đó là khởi nguồn của việc anh đi "gõ đầu trẻ"?

Đúng vậy. Tôi phải làm tất cả để kiếm miếng cơm manh áo. Tôi vừa dạy bóng đá ở học viện, vừa tự tập để nuôi hy vọng thi đấu chuyên nghiệp và được khoác áo đội trẻ của tuyển Nga. Nhưng rồi, khi thử việc, tôi lại không được chấp nhận vì từng ra sân cho U19 Việt Nam.

Và có người đã bảo tôi nên chuyển quốc tịch thi đấu tại LĐBĐ Nga. Lúc đó, những luồng suy nghĩ trong tôi bắt đầu xuất hiện.

Anh vẫn mơ về ngày được khoác áo ĐTQG Việt Nam chứ?

Đúng là tôi có nghĩ về chuyện đó, nhưng rồi nhận ra rằng chẳng ai cần đến mình cả, nên tôi đành phải nhắm mắt đưa chân sau khi hỏi ý kiến của hàng loạt bạn bè xung quanh. Cuối cùng, tôi quyết định làm đơn xin chuyển quốc tịch thi đấu.

Nhưng để làm được điều này, tôi phải có được sự chấp thuận từ LĐBĐ Việt Nam. Và tôi đành gọi điện đến HLV thủ môn của tuyển Việt Nam để hỏi số của VFF. Sau khi tôi trình bày toàn bộ sự việc, ông ấy khuyên tôi rằng hãy cứ từ từ và chờ khoảng một tuần để xem liệu có biến chuyển gì hay không, bởi ĐT Việt Nam đang thiếu thủ môn, và tôi thì là người được đào tạo bài bản cũng như có thể hình lí tưởng.

Một tuần, rồi hai tuần trôi qua mà chẳng có tin tức gì mới. Nhưng chính lời khuyên đó lại thôi thúc giấc mơ thi đấu cho ĐT Việt Nam trong tôi, vì dù sao, tôi cũng có dòng máu Việt.

Vậy, anh đã làm gì?

Vào tháng Ba năm đó, tôi tham gia giải bóng đá 8 người. Tôi không được khoác áo đội tuyển học viện, nên phải tham gia đội Duslar. Chúng tôi giành chiến thắng và trở thành nhà vô địch của nước Nga năm đó.

Tôi cảm tháy mình được thôi thúc, nên đã viết một bức thư ngỏ trên Facebook bày tỏ nguyện vọng được thi đấu cho ĐT Việt Nam. Ngay lập tức, báo chí Việt Nam liên tục chia sẻ nó và đến giờ này, những dòng tâm thư khi ấy đã trở thành một sự tích của bóng đá Việt rồi.

Lúc đó, một nhà báo gửi cho tôi số của HLV đội U23 chuẩn bị tham dự Olympic. Sau một cuộc trao đổi, ông ấy nói rằng sẽ gọi lại. Nhưng hóa ra, đó là một HLV của Hoàng Anh Gia Lai. Sự lưỡng lự của ông ấy đã khiến dư luận ở Việt Nam chia thành hai phe: Một bên ủng hộ nhiệt liệt, bên còn lại thì cho rằng không nên đưa một thủ môn "tây" ở xa lắc xa lơ lên tuyển.

Sau đó một ngày, HLV Miura nhắn tin và nói rằng ông không thể triệu tập tôi.

Sau đó thì sao?

Dù không được gọi lên tuyển, nhưng dư âm từ bức thư đấy đã phần nào giúp tôi tìm được một CLB. Suốt một tuần, tất cả báo chí đều chỉ đưa tìn về thủ môn người Nga muốn choi cho ĐT Việt Nam. Sau đó, chủ tịch CLB Hải Phòng (ông Trần Mạnh Hùng) đích thân gọi điện và hỏi tôi muốn mức lương bao nhiêu.

Tôi trả lời rằng tiền không quan trọng, vì chỉ cần ra sân là được. Ông ấy đáp lại: "Được".

Và khi trở về Việt Nam, anh lập tức được bắt chính chứ?

Không, bởi vì thủ môn của đội (Đinh Xuân Việt) vẫn đang chắc suất. Đùng một cái, anh ấy bị thủy đậu. Không thể tin được! Ở tuổi 33 đấy! Mà lúc đó, anh ấy còn đang có phong độ cực cao: 9 vòng đấu bất bại, 5 lần giữ sạch lưới để giúp Hải Phòng lên đầu bảng.

Đó là cơ hội từ trên trời rơi xuống! Trong ba ngày liền, tôi hồi hộp đến mất ăn mất ngủ. Ngay trong lần đầu được ra sân, đã có đến 12.000 người đến sân vận động để theo dõi trận đấu, tạo nên một bầu không khí nghẹt thở.

Không khi bóng đá ở Việt Nam thế nào? Có giống nước Nga hay không?

Cổ động viên Việt Nam là những người tuyệt vời nhất. Họ giống hệt như các hội Ultras tại châu Âu, và thỉnh thoảng cũng đốt pháo sáng trên khán đài nữa. Chuyện 30.000 người đến sân là quá bình thường.

Vậy, trận ra mắt của anh đã diễn ra thế nào?

Chúng tôi để thua 1-2 ở những phút cuối cùng. Mọi sự chỉ trích đều đổ dồn lên đầu tôi, và chỉ có Chủ tịch lên tiếng ủng hộ. Cũng may là nhờ có ông ấy, tôi vẫn được ra sân trận tiếp theo. Và không lâu sau, tôi được gọi lên tuyển để tham dự AFF Cup 2016, nhưng không được ra sân.

Vậy thì lần đầu tiên anh được thi đấu cho ĐT Việt Nam là lúc nào?

Đó là vào năm 2017, trong trận đấu thuộc vòng loại Asian Cup gặp Jordan (ngày 13/6/2017). Hai đội hòa 0-0 và tôi được bầu là Cầu thủ xuất sắc nhất. Đây là màn ra mắt vô cùng khó quên.

Và đó là lúc anh trở thành lựa chọn số 1 để rồi vượt qua chính Jordan trong trận đấu vừa qua ở Asian Cup 2019?

Đúng vậy! Thật vui khi tôi được đánh giá là một trong những người xuất sắc nhất của ĐT Việt Nam.

Chà, đừng khiêm tốn quá như vậy! Chính anh là người hùng trên chấm 11m để đưa ĐT Việt Nam vào Tứ kết mà!

Quả thực là như thế, nhưng dù sao, biết mình ở đâu thì vẫn hơn. Cũng may mắn là nhờ trận gặp Jordan ở vòng loại Asian Cup 2019 mà tôi chắc suất bắt chính cho đội tuyển. Từ đó đến nay, tôi chỉ bỏ lỡ 3 trận vì chấn thương.

Quay ngược trở lại năm 2018, chúng tôi đã đặt ra mục tiêu vô địch AFF Suzuki Cup và đã thành công.

Anh có thể kể về chiến tích này, và kỉ lục giữ sạch lưới được không?

Đây là giải đấu vô cùng tuyệt vời, bởi chúng tôi đã tái lập thành tích của lứa đàn anh 10 năm về trước. Tôi cũng có 405 phút giữ sạch lưới và chỉ bị đánh bại bởi Patrick Reichelt ở phút bù giờ hiệp 1 (trận Philippines - Việt Nam ở Bán kết). Nhưng dù sao, thành tích của tập thể vẫn là trên hết.

Ở trận Chung kết lượt về với Malaysia, tại sao anh lại bị trọng tài rút thẻ vàng?

Câu chuyện này khá buồn cười. Có một pha va chạm với đối phương ở vòng cấm địa. Tiền đạo Malaysia bỗng dưng quay ra chửi: "Đ*** thằng kia. Thế là tôi cũng chửi lại. Kết quả là cả hai đều ăn thẻ.

À, ông trọng tài hôm đó cũng chính là người bắt chính trận gặp Jordan tại Asian Cup nữa!

Vì sao anh ăn mừng chiến thắng với kiểu chào của nhà binh? Ở Nga, họ gọi đó là "kiểu ăn mừng của Dzyuba"...

Tôi thích cách mà Artem (Dzyuba) ăn mừng với thông điệp "Tôi phục vụ Tổ quốc" ở World Cup 2018. Trên hết, tôi cũng muốn khẳng định rằng, dù mang trong mình hai dòng máu Nga - Việt, tôi vẫn luôn chiến đấu cho quê hương, chiến đấu cho Việt Nam, chiến đấu đến cùng dù chặng đường đến thành công không hề dễ dàng.

Sau giải đấu, tôi trở thành hình mẫu cho không chỉ cầu thủ, mà còn là giới trẻ nữa. Dù có khó khăn, dù có bị đẩy sang Lào thi đấu với cơ sở vật chất nghèo nàn, tôi vẫn không bỏ cuộc. Ai cũng phải tin tưởng vào bản thân và không ngừng cố gắng để đạt được mục tiêu.

Việc lọt vào Tứ kết Asian Cup có phải dấu mốc lịch sử cho bóng đá Việt Nam hay không?

Đúng vậy! Đây là lần đầu tiên trong lịch sử mà ĐT Việt Nam bước vào đến đây (mà không cần "phao cứu sinh" là quyền đăng cai giải), và cũng là lần đầu tiên mà chúng tôi phải tự bước đi bằng đôi chân của mình - từ vòng sơ loại đến vòng chung kết.

Thành tích này có thể so sánh được với những gì mà ĐT Nga làm được ở World Cup 2018 hay không?

Có chứ! Anh không thẻ tưởng tượng được sự náo nhiệt của đường phố Việt Nam sau trận thắng trước Jordan đâu! Tất cả mọi người đều đổ ra đường đi bão, và các con phố đều tắc nghẽn.

Vậy, sau AFF Cup, khán giả đã ăn mừng ra sao?

Nếu Asian Cup không diễn ra ngay sau AFF Cup, thì chắc chắn đã có một bữa tiệc ăn mừng hoành tráng được tổ chức rồi. Rất có thể, cả đội sẽ được đi diễu hành trên xe buýt 2 tầng ở trung tâm thành phố... Nhưng chúng tôi chỉ được nghỉ 4 ngày mà thôi.

Thủ tướng (Nguyễn Xuân Phúc) đã mời các cầu thủ cùng ban lãnh đạo đến chung vui, có những cầu thủ còn được tặng thưởng Huân chương lao động nữa. Thường thì ở Việt Nam, nhiều người phải làm việc từ 30 - 40 năm mới có thể được nhận vinh dự này đấy!

Cảm xúc của ĐT Việt Nam ra sao trước mỗi trận đấu ở Asian Cup?

Mọi người đều lạc quan. Bản thân việc này đã tạo ra một tâm lý tốt. Ai cũng muốn giành chiến thắng. Dù không thể vượt qua Nhật Bản, nhưng với người hâm mộ, chúng tôi đã là những nhà vô địch rồi.

Sardar Azmoun của ĐT Iran đã ghi hai bàn thắng vào lưới của anh. Liệu đó có phải là một cầu thủ có đẳng cấp quá vượt trội?

Tôi nghĩ là vậy. Anh ta vượt qua sự truy cản từ hai người để ghi bàn thắng thứ hai, dù sức ép là không hề nhỏ. Mặt bằng chung của cầu thủ Việt Nam trong tình huống đó thì chắc phải ngã lăn quay đến 10 lần rồi...

Ngay giữa giải đấu, anh kí hợp đồng với Muangthong United của Thái Lan...

Đúng là tôi đã kí hợp đồng trong những ngày đầu tháng Một. Ở thời điểm đó, rất ít người biết về chuyện này. Với tôi, đây là bước nhảy vọt, bởi chất lượng của giải Thái Lan cao hơn V.League. Rõ ràng, đó là bàn đạp vô cùng chất lượng.

Liệu mục tiêu tiếp theo của anh sẽ là Nhật Bản?

Ai cũng có mục tiêu cho mình. Thường thì các cầu thủ ở giải Thái Lan đều nhận được sự quan tâm của những đội bóng tại J League. Tuy nhiên, tôi không muốn nói về chuyện này, mà thay vào đó là lời cảm ơn dành cho người đại diện Andrei Grushin.

Vậy anh có mơ ước được thi đấu tại Nga hay không?

Giải Ngoại hạng Nga ư? Chắc là không. Theo quy định mới, việc sang Nga chơi bóng sẽ là rất khó khăn. Có thể đến 30 tuổi tôi mới được thi đấu ở đó. Nhưng hiện tại, khi đang còn trẻ, tôi muốn được ra sân ở một giải đấu có trình độ cao như tại châu Âu, hoặc chí ít cũng là Nhật Bản.

Biệt danh của anh ở Việt Nam là gì?

Lâm "Tây", hoặc là chú gấu Nga.

Anh có muốn nói gì với những người hâm mộ tại Nga không?

"Tôi rất vui vì mọi người biết đến mình" - Rất mong là mọi người sẽ tiếp tục ủng hộ chàng trai mang trong mình hai dòng máu Nga - Việt. Nước Nga vẫn luôn nằm trong trái tim của tôi, và một lần nữa, tôi rất vui vì sự ủng hộ của các CĐV tại Nga!