Thứ Ba, 14 tháng 7, 2015

Nhân cách và tài năng của GS Trần văn Khê qua câu chuyện nhỏ

Bắt lỗi và Nhận lỗi
***
 
    Giáo sư Trần Văn Khê được mời dự buổi sinh hoạt của Hội Truyền bá Tanka Nhật Bản, tổ chức tại Paris (Pháp). Tham dự hầu hết là người Nhật và người Pháp, duy chỉ mình ông là người Việt.
    Diễn giả hôm đó là một cựu Thủy sư Đề đốc người Pháp đã mở đầu bài thuyết trình bằng câu:
Thưa quý vị, tôi là thủy sư đề đốc đã sống ở Việt Nam 20 năm mà không thấy một áng văn nào đáng kể.
    Nhưng khi sang nước Nhật, chỉ trong vòng một, hai năm mà tôi đã thấy một rừng văn học, trong đó Tanka là một đóa hoa tuyệt đẹp, chỉ cần nói một ngọn núi, một con sông mà tả được bao nhiêu tình cảm với chỉ 31 âm tiết. Chỉ hai điều này thôi, các nước khác không dễ có được...".
    Những lời phái biểu này đã chạm đến lòng tự trọng dân tộc của Giáo sư Trần Văn Khê.  Khi đến phần giao lưu, ông xin phép đuợc bày tỏ:
"Thưa Ông Thủy sư Đề đốc, ông nói rằng ông đã ở Việt Nam hai mươi năm mà không thấy áng văn nào đáng kể. Tôi là người Việt, khi nghe câu đó tôi đã rất ngạc nhiên.
    Chẳng biết khi ngài qua Việt Nam. ngài chơi với ai mà chẳng biết một áng văn nào của nước Việt? Có lẽ ngài chỉ chơi với những người quan tâm đến chuyện ăn uống, chơi bời, hút xách...
    Phải chi ngài chơi với giáo sư Emile Gaspardone thì ngài sẽ biết đến một thư mục gồm 1.300 sách báo về văn chương Việt Nam mà giáo sư đã in trên Tạp chí Viễn Đông bác cổ của Pháp. Hay nếu ngài gặp ông Maurice Durand thì sẽ có dịp đọc qua hàng ngàn câu ca dao Việt Nam mà ông ấy đã cất công sưu tập...
Nếu ngài làm bạn với những người như thế, ngài sẽ biết rằng nước tôi không chỉ có một, mà có đến hàng vạn áng văn kiệt tác...
    Ngài nói trong thơ Tanka, chỉ cần một ngọn núi, một con sông mà tả được bao nhiêu tình cảm. Tôi chỉ là nhà nghiên cứu âm nhạc nhưng với kiến thức văn chương học thời trung học cũng đủ để trả lời ngài: Việt Nam có câu:“Đêm qua mận mới hỏi đào / Vườn hồng đã có ai vào hay chưa?”. Trai gái thường mượn hoa lá để bày tỏ tình cảm.
    Còn về số âm tiết, tôi nhớ sử Việt Nam chép rằng ông Mạc Đĩnh Chi thời nhà Trần đi sứ sang nhà Nguyên (Trung Quốc), gặp lúc bà phi của vua Nguyên vừa từ trần. Nhà Nguyên muốn thử tài sứ giả nước Việt nên mời đọc điếu văn. Mở bài điếu văn ra chỉ có 4 chữ “nhất”. Mạc Đĩnh Chi không hốt hoảng mà ứng tác đọc liền:
                        “Thanh thiên nhất đóa vân
                        Hồng lô nhất điểm tuyết
                        Thượng uyển nhất chi hoa
                        Dao trì nhất phiến nguyệt
                        Y! Vân tán, tuyết tiêu, hoa tàn, nguyệt khuyết!
(Nghĩa là:
                        Một đám mây giữa trời xanh
                        Một bông tuyết trong lò lửa
                        Một bông hoa giữa vườn thượng uyển
                        Một vầng trăng trên mặt nước ao
                        Than ôi! Mây tán, tuyết tan, hoa tàn, trăng khuyết!

- tất cả chỉ 29 âm chứ không cần đến 31 âm”.
    Khi giáo sư Khê dịch và giải nghĩa những câu thơ này thì khán giả vỗ tay nhiệt liệt.  Ông thủy sư đề đốc đỏ mặt, nói:
Tôi chưa biết gì về người vừa nói, chỉ biết ông là một nhà âm nhạc. Nhưng khi ông nói và dẫn chứng, tôi biết mình đã quá sai khi vô tình làm tổn thương giá trị văn chương của dân tộc Việt Nam, tôi xin lỗi cả dân tộc Việt Nam".
(thương tiếc CÂY ĐẠI THỤ của nền Văn hóa Việt Nam - Giáo sư Trần Văn Khê)
***

3 nhận xét:

  1. Nén hương thành kính thắp lên tưởng nhớ GS Trần Văn Khê.
    Cảm ơn cụ Calathau.

    Trả lờiXóa
  2. Nguyễn Ngọc Hùng15:12 16 tháng 7, 2015

    Tôi có 1 kỷ niệm gián tiếp với GS Trần Văn Khê: Hồi 1981, tôi ở Iraq. Một hội nghị quốc tế về âm nhạc dân tộc Á châu được tổ chức ở thủ đô Baghdad. Đại diện cho VN chỉ có 1 người, mà là 1 VK từ Paris sang, chứ không phải từ Hà Nội. Ông này nổi tiếng tại hội nghị không chỉ vì thuyết trình rất độc đáo về âm nhạc dân tộc VN. Sự kiện khiến ông nổi bật hơn lại liên quan đến nhạc dân tộc... TQ. Đoàn TQ khi ấy không thể thuyết trình bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp, lại không có phiên dịch đủ trình độ cho thuyết trình về âm nhạc chuyên sâu. Đang lúc diễn giả TQ bí quá, thì bỗng Trần Văn Khê liên diễn đàn. Nhưng ông không giúp dịch, bởi ông không thạo tiếng TQ để có thể nghe và dịch được. Ông tự trình bày luôn về âm nhạc dân tộc TQ. Phần trình bày của Trần Văn Khê khiến cả hội nghị kinh ngạc về độ uyên thâm của ông với nhạc dân tộc TQ! Đoàn TQ thì cực kỳ hài lòng vì ông Khê không chỉ trình bày bằng lời nói, mà còn thị phạm các làn điệu âm nhạc dân tộc TQ, kể cả Kinh kịch...
    Trần Văn Khê đúng là một nhà bác học về âm nhạc dân tộc phương Đông, chứ không chỉ riêng VN đâu.
    Hiện chưa có ai thay thế được sự mất mát về lĩnh vực này sau khi Ông qua đời!

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Câu chuyện của NNH có thể là 1 tư liệu quý cung cấp cho những ai nghiên cứu về GS.NS Trần văn Khê. Cụ có 1 người con trai hiện đang theo nghiếp của cha - đi sâu nghiên cứu về ân nhạc dân tộc, đó là nhạc sĩ Trần Quang Hải , tuy nhiên anh chưa có thành tựu đáng kể . Mong sao Cha đã kịp truyền lại cho con trai niềm đam mê và những kiến thức quý báu về phương pháp nghiên cứu âm nhạc dân tộc .

      Xóa